حسابداری سبز

حسابداری محیط زیست (green accounting) :

تعریف : مجموعه فعالیتهای است که با افزایش در توان سیستم‌های حسابداری (سنتی) موجب می‌گردد تا آثار ناشی از آلودگی و تخریب محیط زیست ، شناسایی، اندازه‌گیری و گزارش گردد.

 

مسیر تاریخی حسابداری محیط زیست (EA):

1. ۱۹۸۰-۱۹۷۱ : طرح ابتدایی حسابداری مسئولیتها و اجتماعی (Social Aceouny)
2. ۱۹۹۰-۱۹۸۱ : ادبیات حسابداری از حسابداری مسئولیتهای اجتماعی بدست حسابداری محیط زیست تغییر جهت داد.
3. …..-۱۹۹۰ : توجه شدید در دانشگاهی‌ها و حرفه و کشورها به محیط زیست EA و حسابداری آن

 

روند شکل گیری حسابداری محیط زیست را به شرح زیر تشریح نمود :

در دهه ۱۹۷۰ بود که بحث محیط زیست و حسابداری آن و بدهیهای محیط زیست پا به عرصه حسابداری گذاشت.

بدنبال این وضعیت، در سال ۱۹۷۵ FASB استاندارد حسابداری شماره ۵ به عنوان حسابداری رویدادهای احتمالی را تدوین و منتشر نمود این استاندارد می‌توانست هزینه و مخارج احتمالی آتی درخصوص محیط زیست را نیز مدنظر قرار داده و  مشمول گردد.شرکتها براساس این استاندارد می‌بایستی مخارج آتی و احتمالی مرتبط با محیط زیست (خسارتهای احتمالی) را شناسایی و در دفاتر خود ثبت می‌نمودند. اینگونه اقلام تحت عنوان زیان احتمالی شناسایی و ثبت می‌گردیدند ولی مشکلی که وجود داشت این بود که برآورد این مخارج بسیار مشکل بود و رویه و برآوردهای صنایع در این خصوص متفاوت بود و شاید در برخی موارد مدیران، اینگونه مخارج و هزینه‌ها را به عنوان ابزاری در جهت مدیریت و هموار سازی بود . در سال ۱۹۹۰، FASB نشریه ۸-۹۰ را تحت عنوان سرمایه‌ای کردن هزینه‌های آلودگی محیط زیست منتشر نمود که براساس این نشریه، مخارج مرتبط با زیست محیطی بایستی هزینه گردند مگر در شرایطی که یکی از موارد زیر تحقق یابد:

1. مخارج باعث افزایش ظرفیت، ….. کارایی و عمر مفید گردد.
2. هزینه‌هایی که جهت کاهش آلودگی محیط زیست انجام شده و مرتبط با فعالیت دوره‌های آتی است.
3. مخارجی که برای آماده کردن داراییهای کنار گذار یا برای فر.ش انجام می‌گردد.

 

دیدگاههای مرتبط با مخارج محیط زیست:

1. هزینه‌های مرتبط با محیط زیست بایستی سرمایه‌ای تلقی و طی عمر مفیدشان مستهلک گردد. توجیه اینها منطقی است چرا که از این مخارج طی سالهای متمادی استفاده می‌گردد.
2. هزینه‌های مرتبط با محیط زیست نمی‌تواند سرمایه‌ای تلقی گردد چون که عمر مفیدشان مشخص نیست و استانداردهای خاصی نیز بر این تدوین نشده.
3. درخصوص تعهدات خود به جامعه، یدهی شناسایی کنیم (تعهدات احتمالی درخصوص تخریب محیط زیست).

حسابداری محیط زیست صرفاً مربوط به آلودگی محیط زیست نیست بلکه، تخریب منابع، فرسایش و … را در برمی‌گیرد.

وقتی صحبت از EA می‌شود صرفاً به محیط زیست به تنهایی نمی‌توان نگریست بکله بایستی به اجتماع نگریست یعنی به حسابداری اجتماعی نگریست. EA شاخه ای است  از حسابداری مسئولیت اجتماعی.

در حسابداری، برای هزینه‌یابی محصولات بایستی تمامی اقلام مربوط به هزینه‌ها شناسایی گردند. هزینه‌هایی که بوسیله عوامل تولید تحصیل می‌گردند. برای مثال: یکی از عوامل تولید، نیروی انسانی ات. مخارج مرتبط با نیروی کار در قالب دستمزد و هزینه‌های آن به محصولات تحصیل داده می‌شود حال این که اگر محیط زیست و منابع محیط زیست نبود، آیا تولیدی صورت می‌گرفت؟ برای مثال اگر دریا وجود نداشت، آیا محصولات دریایی ….. می‌گردید؟ خیر پس به موازات تولید، به محیط زیست به عنوان یکی از عوامل تولید، خسارت وارد می‌شود و در آنها آلودگی ایجاد می‌شود. پس محیط زیست را نیز می‌توان جزئی از عوامل تولید تلقی نمود و براساس اصول و استانداردهای حسابداری (بصورت کلی) بایستی هزینه‌های عوامل تولید شناسایی و در محصولات منظور گردد.

هزینه‌های مرتبط با محیط زیست را می‌توان از دو دیدگاه دید:

1. هزینه‌هایی که مستقیماً مرتبط با فعالیت شرکتها بوده و بصورت مشخص می‌توان این هزینه‌ها را با شرکتها ارتباط داد، شناسایی این قبیل هزینه‌ها بسادگی صورت می‌گردد.
2. هزینه‌هایی که مستقیماً مرتبط با فعالیت شرکتها نیست ولی غیر مستقیم به شرکتها مربوط می‌شود مثلاً خسارت تخریب منابع زیستی توسط شرکتها. این قبیل هزینه‌ها بایسی به الزام دولتها به شرکتها تحمیل گردد (الزام، یکی از راهکارهای حل مشکل شناسایی هزینه‌های زیست محیطی است).

در حسابداری سنتی مالی محیط زیست، بدنبال شناسایی هزینه‌ها و درآمدهای مرتبط با محیط زیست هستیم ولی به لحاظ برخی محدودیتها در اندازه‌گیری و گزارشگری هزینه‌ها مرتبط با محیط زیست، برخی از این هزینه‌ها نادیده گرفته می‌شوند. برای مثال در حسابداری مالی، تنها هزینه‌های تولید در عملکرد سال جاری منظور می‌گردد در حالی که برخی هزینه‌های سال جاری، انتفاعی چند ساله خواهند داشت یا این مطلب موجب مخدوش گردیدن اصل تطابق می‌گردد. در حسابداری مدیریت، در بحث هزینه‌یابی، life cycle مدنظر قرار می‌گیرد و محدودیتهای GAAP در آن وجود ندارد. (گزارشگری درون سازمانی)

 

حسابداری مسئولیت اجتماعی

این نوع از حسابداری سعی دارد تا تأثیرات متقابل عملکردهای واحدهای تجاری و جامعه پرامون را شناسایی و برای تصمیم‌گیری صحیح‌تر در اختیار استفاده کنندگان قرار بدهد

در این خصوص توجه به این نکته ضروری است که در حسابداری مسئولیت اجتماعی، تأثیرات متقابل جامعه و واحد تجاری بر یکدیگر مورد شناخت و اندازه‌گیری و گزارشگری قرار می‌گیرد. تأثیراتی که واحدهای تجاری در قالب آلودگی و تخریب بر جامعه (از جمله محیط زیست) وارد می‌نمایند و همچنین تأثیراتی که جامعه بر واحدهای تجاری وارد می‌نمایند (برای مثال، براساس قوانین و مقررات برخاسته از اجتماع، واحدهای تجاری بایستی در قابل تخریب و آلودگی محیط زیست، خاست پرداخت نمایند، از این موارد بایستی مورد شناسایی، اندازه‌گیری و ثبت و گزارشگری قرار بگیرد.) حسابداری محیط زیست در واقع جزئی از حسابداری مسئولیتهای اجتماعی است.

اگر حسابداری مسئولیت اجتماعی راه حسابداری محیط زیست (محیطی) مقایسه نماییم خواهیم دید که:

1. حسابداری مسئولیتهای اجتماعی حوزه بسیار وسیعی را در مقایسه با حوزه حسابداری محیط زیست، در قلمرو دارد چرا که در حسابداری محیط زیست، تنها مسائل مرتبط با محیط زیست مطرح است در حالی که در حسابداری مسئولیتهای اجتماعی، تمامی مسائلی که به دلیل فعالیتهای تجاری شرکتها تحت تأثیر قرار می‌گیرند مدنظر قرار می‌گیرد. امکان دارد که فعالیت واحد تجاری باعث تأثیر بر اجتماع گردد ولی این تأثیر در غیر از ابعاد زیست محیطی، تأثیرات غیر از محیط زیستی نیز داشته باشد و یا برلو دو حوزه یا چند حوزه تأثیرگذار باشد. برای مثال قعالیت یک شرکت بر ترافیک شهری مؤثر می‌باشد که خود این ترافیک، هم بر سلامتی افراد، هم بر محیط زیست، هم بر میزان تصادفات و خسارات وارده از این طریق و … مؤثر می‌باشد.
2. حسابداری محیط زیست تنها بر تأثیرات متقابل واحد تجاری و محیط زیست متمرکز است ولی در حسابداری مسئولیت اجتماعی، بر روابط متقابل شرکت و اجتماع (در تمامی حوزه‌ها) متمرکز دارد (از جمله محیط زیست)

دیدگاه‌های مربوط به مفهوم مسئولیتهای شرکتها (وظیفه و هدف شرکتها) در برابر اجتماع (مسئولیتهای اجتماعی)، درخصوص مسئولیت شرکتها (در قبال دیگران)، سه رویکرد وجود دارد. این سه رویکرد، یک طیف گسترده را تشکیل می‌دهد. طیفی از پاسخگویی در قبال سهامداران (تنها سهامداران) تا آنطرف این طیف یعنی پاسخگویی در قبال ذینفعان (همه استفاده کنندگان).

دیدگاه اول:

از تئوریهای کلاسیک اقتصادی نشات می‌گیرد. در این رویکرد، شرکتها فقط و فقط یک هدف دارند و آنهم به حداکثر ساندن سود می‌باشد که به تبع این موضوع، سود سهامداران حداکثر خواهد گردید. پس در این رویکرد، هدف تنها متوجه سهامداران است، البته دیدگاه تا جایی قابل جهت است که در رسیدن به این هدف، ابعاد اخلاقی و حقوقی نیز در نظر گرفته شود.

 

دیدگاه دوم:

در دهه ۱۹۷۰ این دیدگاه شکل گرفت. براساس این دیدگاه، اهداف اجتماعی نیز در نظر قرار گرفت. براساس این دیدگاه، مدیران شرکتها بایستی تصمیماتی را اتخاذ نمایند که بین حقوق سهامداران، کارکنان، مشتریان، عرضه کنندگان کالا و خدمات و عامری مردم تعادل ایجاد نمایند. پس در واقع براساس این دیدگاه بایستی یک ائتلاف بین منافع و ملاحظات (اجتماعی) ایجاد می‌شود و این ائتلاف تنها راهی است که شرکت را از هدف حداکثر نمودن سود در بلندمدت مطمین می‌سازد. در واقع اگر دیدگاه دوم عملی گردد، دیدگاه اول نیز در بلندمدت عملی خواهد شد.

دیدگاه سوم:

براساس این دیدگاه نقطه پایانی اهداف مؤسسه، سود نیست. مؤسسات یا کسب سود، با مشکل خواستهای کارکنان، افزایش کیفیت محصولات، خواست دولت و سازمانهای محیط زیست مبنی بر اصلاح و بهبود محیط زیست و پرداخت جرائم و … روبرو خواهند گردید. پس به جای تلاش در جهت افزایش و حداکثر کردن سود بایستی به نحوی عمل کرد که هم سود را کسب نمود درحد معقول و مطلب و هم این که سطح مطلوبی از اهداف اجتماعی تحقق یابد.

هزینه‌های محیط زیست:

هنگام وقوع مخارج مرتبط با محیط زیست، سوالاتی چند در ذهن شکل می‌گیرد:

1. این مخارج برای کدام دوره هزینه شود؟
2. این مخارج سرمایه‌ای هستند و یا هزینه (و یا تعدیل دوره‌های قبل)؟
3. این مخارج با عملکرد سال جاری مطابقت داده شود یا دوره‌های بعد یا دوره‌‌های قبل؟

پس تأثیر ثبت هزینه‌های زیست محیطی می‌توانند تأثیر سود و زیانی و ترازنامه‌ای باشد.

هزینه‌های محیط زیست را می‌توان به دو گروه کلی تقسیم نمود:

1. هزینه‌های اقدامات زیست محیطی: هزینه‌هایی که مؤسسه به خاطر اقداماتی که برای جلوگیری، کاهش و جبران خسارتهای زیست محیطی متحمل می‌گردد. مانند: مرمت و بازسازی، حفاظت منابع قابل بازیافت و غیرقابل بازیافت.
2. زیانهای محیط زیست (جرائم مربوط به محیط زیست).

مخارج زیست محیطی به لحاظ زمانی، یا مربوط به دوره‌ یا دوره‌های قبل و یا مربوط به دوره‌های جاری و یا دوره یا دوره‌های آتی هستند.

(A اگر مشخص گردد مخارجی انجام گردیده یا می‌گردد که مربوط به دوره‌های قبل است بایستی بلافاصله نسبت به شناسایی این اقلام و تعدیل سود و زیان دوره یا دوره‌های قبل اقدام کنیم، این اقلام اغلب جهت پاکسازی یا پرداخت جریمه و خسارت دوره‌های قبل می‌باشد.

(B اگر مخارج انجام شده در ارتباط با محیط زیست، مشخصاً در ارتباط با فعالیت دوره جاری بوده باشد و یا غیر مستقیم در ارتباط با فعالیت دوره جاری باشد (منافع مربوط به آنها قابل تهاتر با منافع قابل کسب یا کسب نشده در دوره جاری باشد) بایستی این اقلام را در دوره جاری به عنوان هزینه منظور نمود

( Cمخارج محیط زیست اگر مرتبط با دوره‌های آتی باشند و یا این که دارای منافع آتی باشند، بدلیل داشت منافع آتی، مخارج انتقالی یا سرمایه‌ای تلقی می‌گردند. (بعنوان دارایی یا مخارج انتقالی ثبت می‌شوند). بعنوان دارایی یا مخارج انتقالی به دوره‌های آتی.

اگر واحد تجاری انتظار وقوع مخارج را مرتبط با محیط زیست، درآینده داشته باشد و بتواند از مبلغ این مخارج (یا تعهدات) را بصورت قابل اتکاء برآورد نماید بایستی نسبت به شناسایی این اقلام اقدام نماید و همچنین بایستی برای شناخت بدهی، جریان خروج منافع اقتصادی متحمل باشد. متحمل یعنی این که احتمال انجام شدن یک کار بیشتر از احتمال انجام نشدن کار باشد.

پس بدین صورت در صورت وجود ۲ شرط می‌توان نسبت به شناخت بدهیها اقدام نمود:

1. جریان خروج منافع اقتصادی (پرداخت بدهی) متحمل باشد.
2. بتوان سود بدهی را بصورت قابل اتکاء برآورد نمود.

 

براساس استانداردهای حسابداری ایران که با استانداردهای بین‌المللی نیز …………. و ……….. دارد:

بدهیهای مرتبط با رویدادهای آتی به ۲ بخش تقسیم می‌شوند:

1. تعهدات آتی متحمل.
2. تعهدات آتی بعید و ممکن.

در استاندارد جدید به تعهدات متحمل، ذخیره و به تعهدات متحمل و بعید، بدهیهای احتمالی می‌گویند.

استاندارد قبلی شامل بدهیهای مرتبط با رویدادهای آتی است که بدهیهای مرتبط با رویدادهای آتی شامل سه قسمت متحمل، ممکن و بعید است.

متحمل= شناخت در صورتهای مالی

ممکن= افشاء در …….

بعید= عدم نیاز بر شناخت و افشاؤ

استاندارد جدید شامل بدهیهای مرتبط با رویدادهای آتی است که بدهیهای مرتبط با رویدادهای آتی شامل ذخیره و بدهیهای احتمالی می‌باشد.

ذخیره=  شناخت در صورتهای مالی

بدهیهای احتمالی= بدهیهای احتمالی بایستی افشاء شوند ولی اگر خروج منافع اقتصادی بعید باشد، افشاء نیز نبایستی صورت گیرد.

حال با توجه به استاندارد شماره ۴ ایران (ذخایر، بدهیهای احتمالی و داراییهای احتمالی)، چنانچه وجود بدهی قطعی و محرز باشد ولی وقوع آن منوط به رویدادهای آتی می‌باشد، اگر بتوان مبلغ بدهیهای مرتبط با محیط زیست را بطور قابل اتکاء ارزیابی کرد و همچنین خروج منافع اقتصادی نیز متحمل باشد، این بدهیها را بعنوان ذخ؟یره در حسابها بایستی شناسایی نمود و چنانچه خروج منافع اقتصادی بعید باشد، نیازی به شناخت و افشاء نیست ولی در شرایطی که بدهی و تعهدی غیر قطعی باشد در قالب بدهیهای احتمالی طبقه‌بندی می‌گردد و نیازی بر شناخت آن نیست بلکه بایستی در پیوستهای صورتهای مالی افشاء گردد. پس بدهیهای مرتبط با محیط زیست یا شناسایی می‌گردند و یا افشاء.

هزینه‌یابی محیط زیست از نگاه حسابداری مدیریت (EA):

حسابداری مدیریت را در هرگونه‌ای از حسابداری، می‌توان حسابداری پشتیان تصمیم قلمداد نمود. حسابداری مدیریت به مدیریت هزینه‌ می‌پردازد. حسابداری مدیریت فارغ از الزامات و تاکیدات توسط استانداردهای حسابداری و گزارشگری و همچنین الزمات قانونی، از اطلاعات کمی و همچنین پولی محیط زیست و اجتماع در گزارشگری خود بهره می‌گردد.

 

در حسابداری مدیریت، هزینه‌های چرخه غیر محصول (life cycle cost) مدنظر قرار می‌گیرند. حال این واقیعت وجود دارد که هزینه‌های زیست محیطی نیز جزئی از هزینه‌های چرخه غیر محصول می باشند.

 

در حسابداری مدیریت، عوامل داخلی و خارجی مدنظر قرار می‌گیرد. از جمله عوامل خارجی می‌توان رضایت مشتریان را مدنظر قرار داد. درخصوص حسابداری مدیریت زیست محیطی می‌توان، رضایت‌مندی زیست محیطی را مدنظر قرار داد. حال رضایت مندی زیست محیطی از عواملی است که متغیرهای دیگر از جمله میزان فروش، درآمد کل فروش، نسبت به سودآوری و …. تأثیر خواهد داشت. برای این که بتوان میزان رضایت‌مندی را افزایش داد بایستی عوامل مرتبط با آن را از قبیل هزینه‌های زیست محیطی شناسایی کرده و درصد و کنترل و کاهش این قبیل هزینه‌ها برآمد. حسابداری مدیریت، کنترل و کاهش هزینه‌های زیست محیطی را برنامه‌ریزی می‌کند.

نظر هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی (FASB) درخصوص هزینه کردن مخارج مربوط به محیط زیست و نشریه ۸-۹۰ بطور کلی، مخارج آلودگی محیط زیست بایستی هزینه گردند (پس در درجه اول بایستی هزینه شوند) ولی در صورتی که شرایط زیر را دارا باشند بایستی سرمایه‌ای تلقی گردند:

1. مخارجی که عمر اموال یا ظرفیت تولید و افزایش دهد یا ایمنی یا کارایی اموال را بهبهود بخشد.
2. مخارجی که برای کاهش یا جلوگیری از آلودگی محیط زیست انجام می‌شود و مربوط به عملیات یا فعالیتهای آینده است.
3. مخارجی که برای داراییهای کنار گذاشته شده برای فروش متحمل می‌گردد.

 

ایرادهای حسابداری متداول:

حسابداری مرسوم (سنتی) با تاکید بر شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری رویدادهای اقتصادی واحد تجاری، تأثیرات متقابل واحد تجاری و محیط پیرامونش (اجتماع) را نادیده می‌گیرد. پیامد این معاملات و تأثیرات اجحتماعی، هزینه‌های اجتماعی است که بمعنی کاهش منابع اجتماعی است و منابع اجتماعی آن به معنی افزایش و بهبود منابع اجتماعی است، این تأثیرات مثبت یا منفی در حسابداری و گزارشگری سنتی، نادیده گرفته می‌شوند. پس می‌توان گفت که حسابداری سنتی، شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری را بصورت کامل انجام نمی‌دهد. بدلیل همین نقطه ضعف است که حسابداری سنتی درخصوص مسائلی از جمله محیط زیست، سرمایه‌های فکری، منابع انسانی و … ………. واقع گردیده، می‌گیرد و خواهد گرفت.

 

طبقه‌بندی شرکتها به لحاظ هدف و مسئولیت پاسخگویی آنها:

1. هدف، کسب سود است (حداکثر ساختن ثروت سهامداران یا تئوری کلاسیک اقتصادی)
2. هدف به جزء سود این است که تعادل بین خواستهای کارکنان، سهامداران، مشتریان و تأمین کنندگان مواد اولیه ایجاد نمود (سال ۱۹۷۰) در واقع در دیدگاه دوم، یک همبستگی (ائتلاف) مابین منافع (سهامداران، کارکنان، فروشندگان و ….) ایجاد می‌شود.
3. کسب سود هدف نهائی نیست. با کسب سود، شرکتها در جایگاه پاسخگویی به طیف وسیعی از افراد و گروه‌ها قرار می‌گیرند ینعی کسب سود، ابتدای راه و سیر پاسخگویی است (در برابر کیفیت محصول، تخریب آلودگی محیط زیست و …).

پس شرکت‌ها تنها با سهامداران ارتباط ندارند و تنها در مقابل آنها پاسخگو نیستند بلکه در مقابل طیف وسیعی از استفاده کنندگان مسئولیت دارند، در واقع کل جامعه پاسخگو هستند، در قابل محیط زیست نیز پاسخگو هستند پس بایستی سیستم حسابداری بتواند آثار ناشی از آلودگی و تخریب محیط زیست را شناسایی، اندازه‌گیری و ثبت و گزارشگری نماید.

 

چند سئوال درخصوص هزینه‌های محیط زیست:

(A آیا هزینه‌های زیست محیطی خاص را می‌توان جزء هزینه‌های فوق‌العاده (      ) طبقه‌بندی نمود؟

 

 

(B هزینه‌های محیط زیست جزء هزینه‌های عملیاتی طبقه‌بندی می‌شوند یا غیرعملیاتی؟

در اغلب اوقات، هزینه‌های محیط زیست، هزینه‌های عملیاتی هستند، چرا که با موضوع اصلی فعالیت شرکتها ارتباط دارند مگر این که در ارتباط با فعالیت اصلی و مداوم شرکت نباشند که در این صورت، غیرعملیاتی تلقی خواهند گردید.

 

 

 

پیاده سازی حسابداری زیست محیطی:

پیاده سازی سیستم حسابداری زیست محیطی شامل ۱۰ مرحله می‌باشد. سیستم حسابداری محیط زیست باعث ایجاد محیطی سالم و سودآور بدلیل شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری مخارج مرتبط با محیط زیست و بدنبال آن استخراج سود و زیان با کیفیت بهتر خواهد شد، همچنین که این اطلاعات در تصمیم‌گیریهای مدیران و سهامداران و … مورد استفاده قرار خواهد گرفت. حسابداری محیط زیست با در نظر قراردادن هزینه‌های زیست محیطی (بعنوان اقلامی که حسابداری مرسوم و سنتی قادر به شناسایی این اقلام نبوده و نیست) به تصمیم‌گیریها و تحلیلهای هزینه و ……. (Cost-benefit analyses) کمک خواهد نمود و در نهایت با شناسایی اقدامات دارای ارزش افزوده و همچنین اقدامات فاقد ارزش افزوده، را در حذف اقدامات فاقد ارزش افزوده یاری کرده و سودآوری را بهبود خواهد داد.

 

گامهای پیاده سازی EA بشرح زیر می‌باشد:

1. شناسایی آثار زیست محیطی عملیات شرکت، به این معنی که ماده و انرژی وارده و خارجه بسته شناسایی و آثار ناشی از این ورود و خروج انرژی نیز شناسایی گردد. ماده و انرژی از طریق فرایندهای مختلف تولید، وارد سیستم شرکت می‌گردند و بخش از آنها نیز از شرکت خارج می‌شوند (در قالب همان مواد یا مواد جدید تولیدی بواسطه و طی فرایندهای مختلف تولید، در ضمن بخشی از مواد و انرژی وارده به شرکت، در قالب ضایعات، از شرکت خارجه و وارد محیط زیست خواهد گردید. در مرحله اول بایستی تمامی این ورود و خروجها شناسایی گردند (از لحاظ مقداری و ریالی) اینجاست که به نقص و ضعف حسابداری بعنوان یک سیستم کنترلی می‌توان پی‌برد چرا که اندازه‌گیری مقادیر ضعف اساسی داشته و دارد و با فرض اندازه‌گیری دقیق مقادیر، در تبدیل این مقایر به معیارهای پولی نیز مشکل خواهد داشت. در این بخش مدلی “ورودی- خروجی” یا “مدل زیست مانده” طراحی خواهد شد. EA بایستی ریشه در درک جریانهای ماده و انرژی و آثار محیطی داشته باشد و نه صرفاً براساس جریانهای مالی باشد. پس EA بایستی بتواند ۲ جزء را در این مرحله شناسایی و اندازه‌گیری نماید که شامل جریان ماده (به داخل و خارج شرکت) و یا جریان انرژی (به داخل و خارج شرکت) تأثیرات این ۲ جریان بر شرکت و محیط پیرامون (جامعه)
2. شناسایی هزینه‌های محیطی و کسب اطلاعات درخصوص تنوع، پراکندگی، وسعت و علت آنها. هزینه‌های محیطی احتمالاً در سرتاسر رنجیره ارزش شکل خواهند گرفت. از اطلاعات بدست آمده در مرحله اول (جریان ماده و انرژی) می‌توان بخش عمده‌‌ای از این هزینه‌ها را تشخیص داد. این هزینه‌ها در سیستم حسابداری سنتی، اغلب در هزینه‌های سربار و اداری پنهان می‌شوند.
3. در مورد جریان‌های ماده و انرژی، داده‌های غیر مالی ردیابی و گزارش شود.
4. هزینه‌های محیطی ردیابی و گزارش شوند. یعنی این که هزینه‌هایی که در مرحله دوم شناسایی گردیدند، در چارچوب یک سیستم حسابداری رسمی، ثبت و دنبال شوند.
5. مدلهای تصمیم‌گیری موجود در شرکت، نسبت به حالتشان درخصوص هزینه‌های محیطی و آثار آنها، مورد بررسی قرار گیرند.
6. هدفهای زیست محیطی و معیارهای غیرمالی عملکرد در سیستم بودجه‌بندی و ارزیابی عملکرد دخالت داده شود. سیستمهای ارزیابی عملکرد و …… که هزینه‌‌ها و هدف‌های زیست محیطی را نادیده می‌گیرند، دستیابی به سیاست‌های محیطی هدفمند و ابتکارهای راهبردی را با مشکل مواجه خواهند ساخت. در این خصوص (بدون در نظر گرفتن هدفهای زیست محیطی و معیارهای غیر مالی در سیستم‌های بودجه‌بندی و ارزیابی عملکرد) احتمالاً مدیران در جهت بهبود عملکرد و منافع خود، آلودگی و تخریب محیط زیست را در نظر نخواهند گرفت.
7. در تخصیصهزینه‌های زیست محیطی به تولیدات، فرایندها و واحدهای سازمانی، از روشهای بهتری استفاده کرد (ابداع کرد). برای مثال در هزینه‌یابی فراینده، بخشها و محصولات از سیستم‌هایی نظیر هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت (ABC) و یا مدیریت بر مبنای فعالیت (ABM) استفاده نمود. استفاده از ABC و ABM در هزینه‌یابی، هزینه‌های زیست محیطی را به میزان قابل توجهی کاهش داده و عملکرد محیطی را بهبود می‌بخشد. ABM بر این پایه استوار است که، هزینه‌ها را نمی‌توان بصورت متقیم مدیریت کرد بلکه باید فعالیتهای ایجاد کننده این هزینه‌ها را مدیریت کرد. استفاده از ABC و ABM در هزینه‌یابی، قیمت‌گذاری محصولات، افزایش و کاهش سطح تولید، توقف خط تولید، افزایش ظرفیت خط تولید و … مؤثر می‌باشد. وقتی ……………………………………………………………………………… شده و به دنبال این موضوع، قیمت‌گذاری محصولات بصورتی صحیح صورت نمی‌گیرد، قیمت محصولات غیرواقعی محاسبه می‌گردد و پدیده سوبسیددهی عرضی (یارانه‌ای متقاطع) صورت می‌گیرد که منجر به مخدوش شدن هزینه‌‌یابی و همچنین قیمت‌گذاری محصولات می‌گردد. در این میان مصرف آن بخش از محصولات که قیمتشان کمتر از واقع ارزیابی گردیده، افزایش و دیگر کالاهایی که قیمتشان بیشتر از واقع ارزیابی گردیده (بدلیل انتقال هزینه‌های محیطی دیگر محصولات به آنها) مصرف نخواهد شد. این موضوع، پدیده چرخه گمرک شرکت و نهایتاً ورشکستگی را بهمراه خواهد داشت. ABM به تصمیم‌گیریهای انجام شده در قسمت طراحی محصول (R8d) توجه دارد در این مرحله بیش از ۹ درصد هزینه‌های محیطی تعهد می‌شوند.
8. دامنه EA از طریق تجزیه و تحلیل چرخه حیات (life eyele) و زنجیره ارزش (value chain) گسترش یابد. جریان ورود و خروج هزینه و آثار محیطی مشخص شود.
9. با انتشار گزارشهای زیست محیطی، اعتقادات و مسئولیتهای شرکت درخصوص محیط زیست بهتر افشا شود و به اطلاع افراد ذینفع برسد.
10. هدف سازمان بایستی توسعه پایدار قرار داد. امروز بایستی توان بهبود سیستم کیفیت زندگی بر روی کره زمین را در آینده تضمین کرد.

به نظر می‌رسد که اگر حسابداری محیط زیست در سازمانها و شرکتها اجرایی نگردد، بخشی از هزینه‌های مربوط به محیط زیست و مرتبط با فعالیتهای تجاری بدلیل عدم توانایی سیستمهای حسابداری سنتی در شناسایی و اندازه‌گیری این هزینه‌ها، اتزر نگاههای پنهان شده و دارد سیستمهای اطلاعاتی حسابداری (ALS) نخواهد گردید.

روال اینجاست که آیا این هزینه‌ها محو خواهد شد؟ در واقع، این هزینه‌ها به جامعه و محیط زیست تحمیل خواهد شد و گزارشگری واحدهای تجاری نیز مخدوش خواهد شد (همانطوری که در حال حاضر نیز این اتفاق افتاده است).

گزارشگری زیست محیطی و مزایای آن:

حسابداری زیست محیطی، گزارشگری زیست محیطی را نیز بایستی در کنار خود داشته باشد و استفاده کنندگان از گزارشگری محیط زیست، اصلاع از عملکرد زیست محیطی برایشان حائز اهمیت است. (استفاده کنندگان از اطلاعات، خواهان این موضوع هستند که بدانند، شرکت درخصوص ارتباطش با محیط زیست و اجتماع، در مجموعه چه حاصلی داشته است) و افشای اطلاعات در مورد هزینه‌های زیست محیطی در جهت افزایش (حداکثر شدن) ثروت سهامداران، موجب افزایش ارزش بنگاه اقتصادی می‌شود. ارائه اطلاعات اینگونه هزینه‌ها (گزارشگری هزینه‌های محیط زیست) موجب ایجاد تمایز شرکت به عنوان صنعت سبز خواهد گردید و از طریق ایجاد محبوبیت اجتماعی، آثار مفید و مؤثری بر قیمت سهام این شرکتها خواهد داشت. پس در نهایت

گزارشگری محیطی (سبز) موجب افزایش ارزش شرکتها، حداکثر شدن ثروت سهامداران، رشد پایدار شرکت و … خواهد گردید.

واحدهای اندازه‌گیری در EA:

واقعیت این است که اندازه‌گیری در EA از مشکلات اساسی است. اگر هزینه مخارج زیست محیطی را به دو بخش خصوصی و اجتماعی تقسیم نماییم، مخارج خصوصی (اختصاصی سازمان) به سادگی قابل شناسایی و اندازه‌گیری است ولی هزینه‌های اجتماعی به محصولات قابل اندازه‌گیری نیستند. البته این موضوع نبایستی باعث شود که EA کنار گذاشته شود.

بدلیل این که بسیاری از خدمات زیست محیطی، کالای عمومی هستند، سود بازارهای ……. برای شناسایی واحدهای اندازه‌گیری ٱنها در دست نیست. از طرفی چون این اقلام (درآمد هزینه‌های زیست محیطی) در محاسبه GDP توسط دولتها منظور نمی‌گردند لذا معیارهایی برای اندازه‌گیری آنها نیز ارائه نمی‌شود. در عمل، چنین بازارهای گرایش به نقض واحدهای استاندارد در اندازه‌گیری تجاری دارند. لذا قابلیت مقایسه نیز در صورت گزارشگری محیط زیست بوجود نخواهد آمد.

از مشکلات بازارهای خدمات زیست محیطی می‌توان این مطلب را عنوان کرد که بازار خدمات محیط زیست خودش واحدهای اندازه‌گیری را تعریف نمی‌کند، این موضوع در حالی است که بازارهای سنتی معمولاً این کار را انجام می‌دهند. برای مثال، یک متر مربع جنگل را چگونه می‌توان اندازه‌گیری کرد؟ اولاً نوع گیاهان و درختان در جنگلها متفاوت است و تراکم اینها نیز متفاوت است و علاوه بر آنها، تأتثرات زیست محیطی درختان و گیاهان بی‌شمار است پس به سادگی نمی‌توان واحد امدازه‌گیری مشخصی را برای خدمات زیست محیطی تعیین نمود.

دولتها بایستی مبانی اندازه‌گیری زیست محیطی را ارائه دهند، چرا که خدمات زیست محیطی، خدماتی عمومی است و هیچ شخص حقیقی بدنبال کیفیت آن نیست (براساس تحقیقات، دولتهای پیشرفته نیز در حفظ و ارتقاء کیفیت خدمات زیست محیطی به عنوان خدمات عمومی) کوشا نیستند. نتیجه‌گیری درخصوص واحدهای اندازه‌گیری این که:

حسابداری زیست محیطی در واقع به دنبال ارتقاء و تکمیل حسابداری کلاسیک است و گزارشگری و اطلاعات EA منجر به ایجاد مزیت رقابتی، معرفی شرکت بعنوان صنعت سبز، سودآوری و رشد پایدار و … می‌گردد و در نهایت این مورد باعث افزایش ثروت سهامداران خواهند گردید. ….. اینها بایستی پس از شناخت و اندازه‌گیری تحقق یابد و اندازه‌گیری نیاز به واحد اندازه گیری خواهد داشت.

EA مبتنی بر اندیشه تحول در حسابداری کلاسیک و تکمیل آن است. در این راستا بایستی هزینه‌های ناشی از آلودگی و رفع آن، بعنوان تابعی از تولید یا خدمات، در کنار سودو سایر هزینه‌های کالا و خدمات قرار بگیرد تا در بلندمدت منجر به مزیت رقابتی، نرخ رشد پایدار، معرفی صنعت و …. گردد.

عملکرد زیست محیطی، از عوامل بسیارمهم در ارزیابی موفقیت شرکتهاست.

EA ابزار العطاف‌پذیری است و می‌تواند چارچولهای مختلفی را پوشش دهد و در مقیاسهای مختلفی مورد استفاده قرار گیرد. مقیاس و درجه حسابداری محیط زیست به عوامل زیر بستگی دارد:

1. منابع.
2. نیازها.
3. اهداف شرکت.

 

 

 

نحوه و میزان سختی و سهولت و هزینه‌یابی EA را می‌توان بشرح زیر ارائه نمود:

 

در EA هر چه به سمت هزینه‌یابی هزینه‌های خصوصی (از نوع مستقیم) می‌رویم، هزینه‌یابی ساده‌تر می‌شود. در واقع در سمت راست این طیف، حسابداری سنتی با عملکردهایش در هزینه‌یابی قرار دارد (که مخفی و بیشتر) هزینه‌های مستقیم را شناسایی می‌کند.

در EA هر چه به سمت محاسبه هزینه‌های اجتماعی پیش می‌رویم، هزینه‌یابی پیچیده‌تر می‌شود.

شکلی از EA که برای حسابداری محیط زیست در شرکت انتخاب می‌گردد اهداف و دلایل استفاده از آن را منعکس می‌کند.

فرایند تسهیم هزینه در  EA:

در حسابداری سنتی، هزینه‌های زیست محیطی و سایر هزینه‌های عمومی به حساب هزینه‌های سربار متحملا می‌شوند و همه محصولات از این قبیل هزینه‌ها (از جمله هزینه‌های محیط زیست) سهمی برند و بدون در نظر گرفتن این که باعث هزینه‌های محیط زیست شده‌اند یا خیر. برای مثال: محصول الف موجب ایجاد هزینه‌های مدیریت ضایعات سهمی نگردیده ولی محصول به موجب ایجاد هزینه‌های مدیریت ضایعات نمی‌گردیده ات. در سیستم هزینه‌یابی سنتی این ۲ محصول یک نسبت از هزینه‌های زیست محیطی سهمی می‌برند (تحریف هزینه‌ها/ …… در تسهیم هزینه‌ها).

هر دو محصول به یک نسبت از هزینه مدیریت ضایعات سهم می‌برند در حالی که محصول الف هیچ دخالتی در ایجاد هزینه مدیریت ضایعات سهمی (هزینه زیست محیطی) نداشته و سهمی براساس تسهیم سیستم سنتی، بخشی از هزینه را به دو اصل مربوط به محصول ب بوده است به خود اختصاص داده و یا بهتر است بگوییم که محصول ب بخشی از هزینه‌های خود را به محصول الف منتقل نموده است (پدیده سوبسید دهی عرضی یا یارانه متقاطع) حال در سیستم حسابداری محیط زیست اینگونه عمل نمی‌شود بلکه با شناسایی ارتباط هزینه‌های زیست محیطی با محصولات …… آن هزینه‌ها، تنها محصولات یا دوایر ….. اینگونه هزینه‌ها، از این هزینه‌ها سهم می‌برند.

 

در واقع براساس EA، سربار به ۲ بخش سربار مستقیم (اختصاصی) و سربار عمومی تقسیم می‌شود و هزینه‌های محیط زیست مستقیماً به محولاتی که این را (هزینه‌های زیست محیطی) باعث می‌شوند تعلق می‌یابد. هنگامی که EA اجرا شود، پدیده سوبسیددهی عرضی (یارانه متقاطع) از بین خواهد رفت و گزارشگری – محصول می‌یابد. فعالیتهای بدون ارزش افزوده و محصولات غیر سودآور شناسایی می‌گردند.

 

نحوه برخورد با هزینه‌های محیط زیست:

وفتی هزینه‌ای در ارتباط با محیط زیست برای یک شرکت روی می‌دهد ۲ سوال پیش می‌آید:

1. این هزینه (مخارج) مربوط به کدام دوره است (گذشته/ جاری یا آتی)؟
2. این هزینه (مخارج) سرمایه‌ای است یا هزینه و یا بعنوان تعدیل دوره قبل؟

 

از طرفی هزینه‌های مرتبط با محیط زیست را می‌توان به دو بخش قسمت نمود:

1. هزینه‌های اقدامات زیست محیطی

مخارج مربوط به محیط زیست در دوره جاری امکان دارد که مرتبط با یک دارایی یا خدمت (در دوره جاری یا آتی) باشد، در این صورت در قالب هزینه یا دارایی شناسایی می‌گردد ولی امکان دارد مخارجی صورت گرفته باشد ولی در ارتباط با یک دارایی شخص یا …… مشخص در دوره جاری یا دوره‌های آتی نباشد یعنی از محل مصرف این مخارج منافعی …….. نباشد، در این صورت زیان تحمیل شده است.

1. زیانهای زیست محیطی

پس امر مخارجی در ارتباط با محیط زیست در دوره جاری انجام شود، قطعاً بصورت شفاف در صورتهای مالی شناسایی می‌گردد. هزینه‌هایی را که در دوره جاری شناسایی و تحمیل می‌شوند می‌توان به شرح نمودار زیر مورد بررسی قرار دارد:

 

نشریه ۸-۹۰ FASB به عنوان “سرمایه‌ای کردن هزینه و آلودگی محیط زیست” بشرح زیر می‌باشد:

بطور کلی مخارج مرتبط با محیط زیست بایستی هزینه گردند ولی در صورت داشتن هر یک از معیارهای زیر ممکن است سرمایه‌ای تلقی گردند:

1. هزینه‌هایی که غیر اموال یا ظرفیت تولید و یا کارایی  ایمنی اموال را بهبود داده و افزایش دهند.
2. هزینه‌هایی که جهت کاهش یا آلودگی محیط زیست انجام می‌گیرند و مرتبط با فعالیت و عملیات دوره‌های آتی است.
3. هزینه‌هایی که برای آماده سازی اموال کنار گذاشته شده برای فروش تحمیل شده‌اند.

 

 

شناسایی هزینه و زیان فعالیتهای زیست محیطی آتی:

مخارج آینده محیط زیست به دو شاخه تقسیم می‌شود. هزینه‌هایی که انتظار می‌رود واقع گردند که این شاخه به دو شاخه دیگر تقسیم می‌گردند مخارجی که به مبادلات و رویدادهای گذشته مربوط هستند که شناسایی بعنوان بدهی می‌گویند و مخارجی که به مبادلات و رویدادهای آینده مربوط هستند که عدم شناسایی گویند و شاخه دیگر هزینه‌هایی که ممکن است واقع گردند.

 

کاربردهای EA به سه قسمت تقسیم می‌شوند:

1. Costing
2. investing
3. planning

 

مهمترین هدف و کاربرد EA:

هزینه‌یابی محصولات = Costing

 

ارتباط EA با عوامل و متغیرهای دیگر شامل:

قیمت‌گذاری محصولات=  planning & Costing

تحقق صنعت سبز = planning

ایجاد مزیت رقابتی توسط شرکت= planning

سودآوری و رشد پایدار= planning & Costing

بهبود فرایند و تصمیم‌گیری= planning

جلوگیری از ورشکستگی= planning & Costing

کاربرد اطلاعات در سرمایه‌گذاری= investing

 

حسابداری زیست محیطی (Envinomental Acoounty):

تعریف حسابداری زیست محیطی: شاخه‌ای از حسابداری است و مجموعه فعالیتهایی است که موجب افزایش در توان سیستم حسابداری جهت شناسایی، اندازه‌گیری، ثبت و گزارشگری آثار ناشی از تخریب و آلودگی محیط زیست می‌گردد و نیز اطلاعاتی را برای ارزیابی عملکرد، تصمیم‌گیری، کنترل و گزارشگری به دولتها و ذینفعان فراهم می کند

پس در حسابداری زیست محیطی بدنبال سیستم شناسایی، اندازه‌گیری، ثبت و گزارشگری آثار ناشی از تخریب آلودگی محیط زیست هستیم.

از طرفی حسابداری زیست محیطی، سیستم حسابداری سنتی را آنچنان تغییر می‌دهد و سازمان را به ابزاری مجهز می‌کند تا بتواند اطلاعات مربوط به هزینه‌های زیست محیطی را پردازش و بطور مناسب در اختیار مدیران قرار بدهد.

همگام با رشد اقتصادی، فشار بر منابع کره زمین و سیستمهای طبیعی شدت می‌گیرد و به موازاتی که اقتصاد پیشرفت می‌کند برعکس محیط زیست رشد نمی‌کند بلکه مستهلک گردیده و تضعیف می‌گردد.

مدیران از سوی دولتها، سهامداران، رسانه‌های گروهی، مصرف‌کنندگان و …. تحت فشارند که:

1. هزینه‌های عملیاتی را کاهش دهند و افزایش سودآوری و (افزایش سودآوری)
2. حداقل کردن تأثیرات زیست محیطی فعالیتهای خود

پس شرکتها ناچارند برای این که بتوانند به خواشت این گروه‌ها پاسخ بدهند، اطلاعات مربوط به هزینه‌های زیست محیطی خود را در حسابهای خود و تصمیمات خود وارد نمایند. البته با توجه به فشارهای موجود، مدیران خواه ناخواه ناچارند که مخارج و هزینه‌های مربوط به محیط زیست را در تصمیماتشان دخالت بدهند ولی نکته اینجاست که این اطلاعات بایستی از دل سیستم اطلاعاتی حسابداری استخراج گردد. پس حسابداری سنتی بایستی به نحوی تغیر یافته و ارتقاء یابد که بتواند هزینه‌های زیست محیطی را نیز در فرایند، شناخت، اندازه‌گیری، ثبت، طبقه‌بندی و گزارشگری خود ارائه بدهد.

مسیر تاریخی حسابداری محیط زیست (EA):

4. ۱۹۸۰-۱۹۷۱ : طرح ابتدایی حسابداری مسئولیتها و اجتماعی (Social Aceouny)
5. ۱۹۹۰-۱۹۸۱ : ادبیات حسابداری از حسابداری مسئولیتهای اجتماعی بدست حسابداری محیط زیست تغییر جهت داد.
6. …..-۱۹۹۰ : توجه شدید در دانشگاهی‌ها و حرفه و کشورها به محیط زیست EA.

 

برخی از اثرات مهم EA :

1. درک بهتر از هزینه‌های زیست محیطی احتمالاً بهایابی محصولات و بدنبال آن، قیمت‌گذاری صحیح محصولات را ممکن می‌سازد و در بلندمدت از ورشکستگی جلوگیری می‌کند.
2. توجه به فرایندها و تولید محصولات منطبق با شرایط زیست محیطی، مزایای رقابتی برای محصولات شرکت در میان مشتریان ایجاد می‌کند.

 

خلاصه‌ای از مباحث:

• رشد اقتصادی
• تحلیل و تخریب منابع طبیعی و خسارت زیست محیطی
• فشار و …، سهامداران، رسانه‌ها بر شرکت‌ها مبنی بر
• کاهش هزینه‌های عملیاتی
• کاهش خسارت زیست محیطی مرتبط با عملیات شرکت
• لزوم اندازه‌گیری هزینه‌های زیست محیطی
• برای اندازه‌گیری هزینه‌های زیست محیطی با سیستم حابداری سنتی بایستی ارتقاء یافته و اصلاح گردد تا بتواند آثار ناشی از آلودگی و تخریب محیط زیست را شناسایی، اندازه‌گیری، ثبت و گزارش نماید
• در سالهای ۱۹۸۰-۱۹۷۱ طرح اولیه حسابداری مسئولیتهای اجتماعی
• در سالهای۱۹۹۰-۱۹۸۰ ادبیات حسابداری مسئولیتهای اجتماعی بسوی حسابداری محیط زیست تغیر جهت داد
• در سالهای پس از ۱۹۹۰ توجه به EA شدت گرفت

بعنوان برخی تأثیرات مهم EA می‌توان گفت :

1. هزینه‌یابی بهتر محصولات بواسطه ی قیمت‌گذاری بهتر آنها بدلیل شناخت و اصلاع از هزینه‌های زیست محیطی و جلوگیری از ورشکستگی در بلندمدت.
2. تولید محصولات منطبق بر استانداردهای زیست محیطی موجب ایجاد و ارتقاء مزیت رقابتی شرکت در بین مشتریان می‌گردد.
3. معرفی شرکت به عنوان صنعت سبز.
4. جلوگیری از پدیده سوبسید دهی عرضی بدلیل جلوگیری از تحریف هزینه‌ها
5. تهیه و ارائه اطلاعات بهتر جهت تصمیم‌گیری مدیریت بدلیل این که در EA، life cycle gostiny صورت می‌گیرد.

 

سطوح کاربردی قابل بررسی در EA :

EA را در دو سطح می‌توان مورد بررسی قرار دارد :

1. سطح اقتصاد خرد :

۱- ۱- حسابداری مالی: گزارشگری برون سازمانی (EEA)

۲-۱ – حسابداری مدیریت: گزارشگری درون سازمانی (EA)

2. سطح اقتصاد کلان : در سطح اقتصاد کلان ، EA بصورت حسابداری درآمد ملی تعریف می شود

 

حسابداری مالی محیط زیست :

در حسابداری مالی محیط زیست ، شرکتها براساس اصول پذیرفته شده عمومی حسابداری (GAAP) به استفاده کنندگان برون سازمانی(از قبیل سرمایه گذاران، سهامداران بالقوه، اعتبار دهندگان و ….)، گزارشگری می‌نمایند لذا مبنای حسابداری محیط زیست ، GAAP می‌باشد. براساس حسابداری مالی محیط زیست بایستی هزینه‌های مرتبط با محیط زیست و بدهیهای مربوطه در سیستم اطلاعاتی حسابداری شناسایی گردد. (حتی بدهی‌های آتی که مرتبط با فعالیتهای قبل یا جاری است)

 

* در حسابداری مدیریت محیط زیست چه می‌گذرد:

در حسابداری مدیریت محیط زیست، فرایند شناسایی، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات برای اهداف درون سازمانی صورت می‌گیرد. در حسابداری مدیریت محیط زیست، اطلاعات کمی (پولی) و کیفی (غیر پولی) گردآوری و تحلیل می‌گردند، چرا که دیگر الزامات GAAP در اینجا حاکم نیست و لذا مدیریت میتواند از برآوردهای مختلف و همچنین از انواع داده‌ها در تصمیم‌گیری استفاده نماید.

در حسابداری مدیریت محیط زیست “life cycle Costing” مد نظر قرار گرفته و در تصمیمات سرمایه‌گذاریها، خرید و …. بکار گرفته می شود. حسابداری مدیریت محیط زیست بایستی از مقادیر مصرف هر یک از منابع نیز آگاهی داشته باشد. (داده‌های تعدادی و نه فقط ریالی) و نیز اینکه که کدامیک به محصول تبدیل و کدامیک به ضایعات تبدیل شده اند.

 

خدماتی که حسابداری مدیریت زیست محیطی می تواند ارائه کند بشرح زیر هستند:

1. خدمات اصلی: طراحی محصول، طراحی فرایند تولید، ارزیابی عملکرد، سرمایه‌گذاری دردارایی های ثابت، کنترل هزینه‌ها و مدیریت ضایعات و …
2. سایر خدمات : مکان یابی تاسیسات و خرید و هزینه یابی و …

 

کاربردهای مختلف:

کاربردهای EA  را در سه حوزه م توان طبق بندی نمود :

(A Costing (مهمترین کاربرد)

(B تصمیمات سرمایه‌گذاری (Investing)

(C طراحی برنامه‌های راهبردی (Planning)

 

(A  Costing: مهمترین کاربرد EA

شاید مهمترین هدف در حسابداری محصولات، هزینه‌یابی صحیح محصولات باشد. محصولات مختلف طی فرایندهای مختلف تولیدی حاصل می‌شوند و هر فرایند تولیدی احتمالاً دارای هزینه‌های زیست محیطی مخصوص بخود می‌باشد. در شرایطی که نتوان هزینه‌های زیست محیطی را در بخشتهای فرایندهای مختلف تفکیک و شناسایی نمود، در واقع هزینه یابی محصولات با مشکل روبرو خواهد شد.

EA سدی است در برابر “سوبسید دهی عرضی”(یارانه ی متقاطع) (Cost cross subsidization) :

در سیستمهای هزینه یابی سنتی به لحاظ تکیه بر برخی مبانی تسهیم هزینه های مشترک که بعضا بی ارتباط یا کم ارتباط با ایجاد هزینه در برخی محصولات باشد به تعریفی ، “تحریف هزینه” یا بی انصافی در تسهیم هزینه ها روی داده که آنرا می توان به عنوان پدیده “سوبسید دهی عرضی”(یارانه ی متقاطع) نام برد لذا می توان گفت که حسابداری محیط زیست سدی است در برابر سوبسید دهی عرضی. با کمک به هزینه‌یابی صحیح محصولات (بواسطه شناخت، اندازه‌گیری، ثبت و تخصیص صحیح هزینه‌های محیط زیست به محصولات مختلف) از پدیده سوبسید دهی عرضی (یارانه متقاطع) جلوگیری می‌کند.

سوبسید دهی عرضی منجر به هزینه‌یابی نادرست محصولات و انتقال ناعادلانه هزینه‌های محصولات دیگر می‌شود یا به تعریفی منجر به تحریف هزینه‌ها می‌شود، این تحریف در هزینه‌ها، مبنایی برای قیمت‌گذاری محصولات (Pricing) گردیده و لذا فروش محصولات نیز با مشکل مواجه می‌گردد و بخشی از هزینه‌های سربار که هزینه‌های محیط زیست نیز گاهاً بخشی از آنها هستند، از کانال قیمت فروش محصول، بازیافت نخواهد شد و در بلندمدت منجر به افزایش زیان محصولات ضایع شده، ذخیره شده و فروش نرفته می‌گردد که در نهایت ورشکستگی را بهمراه خواهد داشت. لذا می‌توان اینگونه نتیجه‌گیری نمود که EA با سوبسیددهی عرضی، چرخه مرگ شرکت، از دست دادن یا کسب مزیت رقابتی به دلیل مخدوش شدن هزینه‌یابی و به تبع آن، قیمت‌گذاری محصولات و ورشکستگی شرکت مرتبط است . پس بطور خلاصه ، حسابداری محیط زیست با تداوم فعالیت و بقاء واحدهای تجاری درارتباط است.

اگر شرایطی را در نظر بگیریم که هزینه‌های زیست محیطی اندازه‌گیری نشده  و در طول زمان به یکباره به شرکت تحمیل گردند، حال می توان تصور نمود که چگونه و با چه شدتی عملیات ، فعالیت و سودآوری شرکت را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد.

بطور خلاصه می‌توان گفتن که EA با موارد زیر در ارتباط بوده و بر آنها تأثیر گذار است :

1. پاسخگویی شرکت و مدیریت در قابل طیف وسیعی از ذینفعان (دولت، رسانه‌های گروهی، سهامداران ، سازمانهای حامی محیط زیست و …)
2. هزینه‌یابی محصولات
3. قیمت‌گذاری محصولات
4. Cost- Cross Subsidization
5. چرخه مرگ شرکت
6. رقابت‌پذیری شرکتها بدلیل قیمت‌گذاری بهتر محصولات که خود معلول هزینه‌یابی است.(لازم به ذکر است که در مدلهای قیمت‌گذاری سنتی، قیمت محصول تابعی است از هزینه‌ محصول و برعکس ، در هزینه‌یابی و قیمت‌گذاری نوین ، هزینه‌ها و قیمت تابعی از معیارهای بازار، خواست مشتریان، رقبا و …. هستند.
7. ورشکستگی شرکت.

 

(B Investing:

هزینه‌‌های زیست محیطی بر عملکرد و سودآوری شرکتها مؤثرند و بخش عمده‌ای از هزینه‌های عملیاتی واحدهای تولیدی را تشکیل می‌دهند. از واحدهایی که بتوانند این هزینه‌ها را کاهش بدهند، می‌توانند از سودآوریها و عملکرد بهتری برخوردار باشند. یکی از کاربردهای خاص حسابداری زیست محیطی برای تحصیل سرمایه‌گذاری “ارزیابی هزینه کل” است. از روش ارزیابی هزینه کل در ارزیابی دقیقتر سودآوری بالقوه سرمایه‌گذاری استفاده می‌شود.

لذا کاربرد هزینه‌یابی محیط زیست را در بحث سرمایه‌گذاری می‌توان مربوط به” ارزیابی دقیقتر سودآوری بالقوه سرمایه‌گذاری” دانست. توان سودآوری بالقوه سرمایه‌گذاری از طریق بکارگیری EA امکانپذیر می‌باشد.

این مدل (ارزیابی هزینه کل) که هزینه‌های زیست محیطی را نیز در هزینه‌یابی و تحلیل‌هایش در نظر می‌گیرد، سودآوری پروژه‌ها را قطعی نمی‌کند، بلکه شفافیت ، وضوح و دقت بیشتری را برای تصمیم‌گیری در انجام سرمایه‌گذاریها ایجاد می‌کند.

لذا می‌توان گفت که حسابداری محیط زیست در کسب سود توسط سهامداران (از طریق کمک به تحصیل سرمایه‌گذاران از موقعیتها بالقوه سرمایه‌گذاری) کمک می‌کند.

 

(C طراحی و توسعه برنامه‌های راهبردی:

1. سود شرکتها و مؤسسات شدیداً تحت تأثیر هزینه‌های زیست محیطی و چگونگی مدیریتشان قرار می‌گیرد و گرفته است، پس هزینه‌یابی و حسابداری محیط زیست را عنصر راهبردی در موفقعیت بلندمدت واحد تجاری تلقی می‌کند (از طریق اصلاح هزینه‌یابی، اصلاح سیستم هزینه‌ها و جلوگیری از ایجاد سوبسید دهی عرضی، جلوگیری از قیمت‌گذاری ناصحیح محصولات، جلوگیری از شکل‌گیری چرخه گمرک شرکت و در نهایت جلوگیری از ورشکستی شرکت).
2. بسیاری از مشتریان خواهان الزامات کیفی محصولات هستند لذا شرکت از طریق شناسایی و اندازه‌گیری این محصولات می‌توانند در برآوردن این الزامات نقش داشته باشند (از اطلاعات حسابداری محیط زیست در تحقیق این الزامات می‌توان استفاده نمود).
3. شرکتها، بازارهای سودمند را در تولید ” کالاهای سبز” یافته‌اند. تولید کالای سبز نیاز به اطلاعاتن کالای سبز، قبل و بعد از تولید کالای سبز داشته و دارد.
4. بکارگیری حسابداری محیط زیست و استفاده از اطلاعاتشان، شرکت در یک موقعیت رقابتی قرار می‌دهد، چرا که سرمایه‌گذاریها در تولید محصولات سبز افزایش یافته و منجر می‌شود که شرکت سهم رقبا را در بازار از آن خود نماید. (افزایش در Market Shane)
5. داده‌های سیستم حسابداری محیط زیست به مدیران در درک بهتر اثرات تصمیمات خود یاری می‌دهد.
6. ایجاد این تفکر در مدیریت که هزینه‌های زیست محیطی نیز جزئی از هزینه‌های تولید محصول هستند و ارزیابی درنظر قرار بگیرند (راه درست فکر کردن به مدیریت)

هر چه فرایندهای تولید مبتنی بر شرایط و قوانین زیست محیطی باشد، مزیت رقابتی توسط محصول ایجاد می‌شود. این موضوع که فرایندها مبتنی بر شاخصها و معیارهای زیست محیطی هستند یا خیر. در گروه این است که مخارج مرتبط با محیط زیست تعیین  (اندازه‌گیری) شوند. شاید نیاز باشد در بخشهایی، هزینه‌های زیست محیطی کاهش یافته یا افزایش یابد. پس حسابداری محیط زیست و تولیدات براساس شاخصهای محیط زیست موجب مزیت رقابتی می‌گردد.

پس در واقع سیستم حسابداری در محاسبه بهای محصولاتش، بخشی از هزینه‌های واقعی را در بهای محصولاتش محاسبه و منظور ننموده است، چرا که این منابع طبیعی مصرف شده نیز جزئی از بهای تولید هستند و لذا بایستی شناسایی، اندازه‌گیری و ثبت گردند و سپس گزارشگری آنها صورت گیرد.

منابع طبیعی مصرف شده در تولید محصولات، در نهایت ارزش افزوده ایجاد می‌نمایند ولی در هزینه‌های تولید محصول، محاسبه نمی‌گردند. هر چیز که ارزش افزوده ایجاد نماید، قطعاً قبلاً برای تحصیلش هزینه تحمیل شده است ولی متاسفانه سیستم حابداری سنتی قادر به محاسبه و اندازه‌گیری آن نیست.

 

هزینه‌های زیست محیطی:

هزینه‌های زیست محیطی در مجموع، هزینه‌های محیطی هستند که سازمانها و شرکتها به دلایل و عوامل مختلفی متحمل می‌شوند و بشرح زیر هستند:

1. هزینه‌هایی که شرکت بدلیل و برای رعایت قوانین و مقررات زیست محیطی متحمل می‌شود.
2. هزینه‌های اصلاح و بهبود کیفیت محیط زیست.
3. هزینه‌های مرتبط با تجهیزات کنترل آلودگی محیط زیست.
4. جرائم نقض قوانین زیست محیطی.

هزینه‌های محیط زیست دو حالت دارند:

• هزینه‌هایی که مستقیماً در ارتباط با محیط زیست هستند.
• هزینه‌هایی که بطور قطعی نمی‌توان گفت که مربوط به محیط زیست هستند.

درخصوص هزینه‌هایی که نمی‌توان گفت هزینه‌های زیست محیطی هستند یا خیر سه دیدگاه وجود دارد (سه راهکار) :

شرکتها زمانی که با هزینه‌هایی مواجه می‌گرند که نمی‌توانند به طور قطع تعیین کنند که این هزینه‌ها زیست محیطی‌‌اند یا خیر، یکی از سه راهکار زیر را انتخاب می‌نمایند:

• براساس اهداف عمل می‌نمایند به نحوی که یک قلم هزینه برای یک هدف خاص، هزینه زیست محیطی و همان هزینه برای هدف دیگر، هزینه زیست محیطی تلقی نمی‌گردد.
• قسمتی از این هزینه بعنوان هزینه زیست محیطی تلقی می‌گردد.
• اگر تشخیص دهند که بیش از ۵۰ درصد کل هزینه زیست محیطی است، تمامی هزینه را در هزینه‌های زیست محیطی منظور می‌نمایند.

 

طبقه‌بندی دیگری از هزینه‌های زیست محیطی:

1. هزینه‌های خصوصی (داخلی- خاص شرکت)

                 ۱-۱- هزینه‌های مستقیم (عادی، سنتی)

                 ۲ – ۱- هزینه‌های مخفی (کمتر مشهود)

۱-۲-۱- احتمالی

۲-۲-۱- تصوری – ارتباطی

۳-۲-۱- بالقوه پنهان

             ۱-۳-۲-۱  – اولیه

             ۲-۳-۲-۱ – اختیاری

             ۳-۳-۲-۱ – الزامی

 

2. هزینه‌های اجتماعی (عمومی)

 

نحوه برخورد با هزینه‌های بالقوه پنهان (که زیر مجموع هزینمه‌های مخفی یا کمتر مشهود) هستند:

 

هزینه‌های بالقوه پنهان شامل موارد زیر می‌باشد:

1. هزینه‌های اولیه:

هزینه‌هایی هستند که قبل از بکارگیری تجهیزات و شروع فرایند تولید و طراحی سیستم روی می‌دهند. مدیران در برخورد با این هزینه‌ها آنها را در هزینه‌های سربار یا تحقیق و توسعه (یا هزینه‌های سربار) جای می‌دهند، در واقع برخورد مناسبی با این هزینه‌ها ندارند.

2. هزینه‌های اختیاری:

هزینه‌هایی که وقوع آنها بدلیل رعایت الزامات قانونی زیست محیطی نیست بلکه خود واحد اقتصادی برای اصلاح محیط زیست و یا افزایش اعتبار زیست محیطی در میان مشتریان، اینها را متحمل می‌شود. در برخورد با این هزینه‌ها، چون که مدیران اینها را بعنوان سربار تلقی می‌نمایند، در واقع برخودر مناسبی با این هزینه‌ها نمی‌شود.

3. هزینه‌های الزامی: هزینه هایی که بر اساس اجبار و الزام قانون در خصوص محیط زیست انجام می شوند

خصوصی: هزینه هایی هستند که باید شناسایی شده و همچنین ، واحدهای تجاری مسول جبران مالی این هزینه است.

اجتماعی:

هزینه‌هایی هستند که بر جامعه و اجتماع تأثیر دارند و بطور قانونی واحد تجاری مسئول جبران این هزینه‌ها از نظر مالی نیست در صورتهای عملکرد (سود و زیان) شرکتها نیز، این هزینه‌ها جایی ندارند.

 

تأثیر هزینه‌های زیست محیطی اجتماعی به دو گروه تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

1. آلودگی محیط زیست.
2. تأثیر زیان بار بر رفاه

 

هزینه های مستقیم بدلیل اینکه چون بطور مستقیم قابل شناسایی هستند، احتمالاً مدیریت اینها را شناسایی خواهد کرد (بعنوان هزینه زیست محیطی)

بالقوه پنهان هزینه‌های هستند که احتمال دارد از دید مدیریت پنهان بماند.

 

احتمالی: منظور از هزینه‌های احتمالی، هزینه‌هایی است که احتمال تحمیل آنها در شرکت یا سازمان وجود دارد. پس می‌توان گفت که هزینه‌های احتمالی محیط زیست که زیر مجموعه هزینه‌های مخفی هستند، هزینه‌هایی هستند که به خاطر رها سازی تصادفی آلاینده‌های زیست محیطی مثل نفت، جرائم نقض مقررات زیست محیطی و هزینه‌های ناشی از آن تحمیل می شوند . این هزینه‌ها را بایستی تحت عنوان ” هزینه‌های ایجاد کننده بدهیهای احتمالی” یا “بدهیهای احتمالی” ثبت نمود.

 

هزینه های تصوری یا ارتباطی:

هزینه‌های هستند تحت عنوان نامشهود یا کمتر مشهود که منافع حاصل از این هزینه‌ها نامشهود است. مانند هزینه‌های گزارشگری سالانه زیست محیطی، هزینه‌ فعالیتهای روابط عمومی و هزینه‌های اختیاری جهت فعالیتهای زیست محیطی مانند درخت کاری.

هزینه های اولیه:

هزینه‌هایی که قبل از شروع فرایند و طراحی سیستم و بکارگیری تجهیزات روی داده و توسط مدیریت بهنوان سربار و هزینه تحقیق و توسعه منظور می‌گردد (برخورد مناسبی با این گونه اقلام هزینه صورت نمیگیرد)

هزینه های اختیاری:

هزینه‌هایی که بدلیل اجبار و الزام قانونی انجام نمی‌شوند بلکه مدیریت برای اصلاح محیط زیست و افزایش اعتبار زیست محیطی آنها را انجام می‌دهد اینگونه هزینه‌ها نیز توسط مدیریت بعنوان هزینه منظور می‌کند. (برخورد مناسبی با این گونه اقلام هزینه‌ها از سوی مدیریت صورت نمیگیرد).

الزامی:

هزینه‌هایی که براساس اجبار و الزام قانونی درخصوص محیط زیست انجام می‌‌شود.

 

اگر مدلهای اندازه‌گیری هزینه‌های محیط زیست را در کنار یکدیگر مقایسه نمائیم خواهیم دید که این روش ها از ۲ حد بالا و حد پایین  (extream)تشکیل شده است. این ۲ حد به لحاظ نحوه و شدت سختی و پیچدگی در محاسبه هزینه‌های زیست محیطی ، متفاوت از یکدیگر هستند.

در محاسبه هزینه‌های محیط زیست می‌توان بخشهای مختلف را به ترتیب سهولت در محاسبه تا پیچیده ترین محاسبات به شرح نمودار زیر ارائه نمود:

هزینه‌های عادی	هزینه‌های مخفی	هزینه‌های احتمالی	هزینه‌های تصوری- ارتباطی	هزینه‌های اجتماعی
سهولت در اندازه‌گیری				پیچیدگی در اندازه‌گیری

تعریف هزینه‌های بالقوه پنهان: هزینه‌هایی که احتمال دارد از دید مدیریت پنهان بماند.

هزینه‌های مستقیم: هزینه‌های ایجاد شده بر اثر استفاده مواد خام، آب، برق، سوخت و … کالاهای سرمایه‌ای و ملزومات ….. این هزینه‌ها در تصمیم‌گیری لحاظ می‌شوند.

هزینه‌های مخفی (کمتر مشهود): هزینه‌های زیست محیطی که واحد اقتصادی رخ داده ولی در تصمیم‌گیری از آن صرفنظر می‌شود. پس هزینه‌های مربوط به محیط زیست، یک طیف را تشکیل می‌دهند. طیفی که از ۲ حد بالا(extream) تشکیل شده است . در یک سمت، ساده‌ترین طبقه بندی از هزینه‌های محیط زیست یعنی هزینه‌های عادی و در طرفِ دیگرِ این طیف هزینه‌های اجتماعی قرار دارند که محاسباشان دو واقع پیچیدگی خاص خود را خواهد داشت.

ارتباط بین هزینه‌های اجتماعی محیط زیست با هزینه‌های خصوصی (داخلی) محیط زیست را می توان بصورت زیر ارائه کرد:

هزینه‌های سنتی (مستقیم/ عادی) در تصمیم‌گیریها لحاظ می‌گردند ولی اطلاعات هزینه‌های محیط زیستِ مخفی در تصمیم‌گیری لحاظ نمی‌گردد.

 

حسابرسی زیست محیطی : ارزیابی هدفمندانه ای از این که شرکت چقدر فعالیتهای مرتبط با محیط زیست خود رابه خوبی انجام و مدیریت نموده است.

چرا حسابرسی محیط زیست شکل می‌گیرد، علایق عمومی در حمایت از محیط زیست موجب فشار بر شرکتها و ایجاد حسابرسی محیط زیست می‌گردد. وگرنه شرکتها (مدیران) در شرایط عمومی و بدون الزام قانونی و فشار رسانه‌های و سهامداران و … مایل به شناخت و اندازه‌گیری و سپس گزارشگری این اقلام نیستند.

درخصوص مبنای گزارشگری EA دو دیدگاه وجود دارد:

1. رویکرد طبیعی (غیرپولی- مقداری).
2. پولی

 

رویکرد طبیعی (غیرپولی) :

در رویکرد طبیعی (غیرپولی) عملکردهای زیست محیطی برحسب اطلاعات فیزیکی و طبیعی ارائه می‌گردد. در این رویکرد، هیچ اطلاعاتی برحسب واحد پول ارائه نمی‌گردد.

رویکرد پولی :

در رویکرد پولی، عملکردها و تأثیرات زیست محیطی براساس واحد پول اندازه‌گیری و گزارش می‌گردد. رویکرد پولی در پی ناتوانی رویکرد غیرپولی (طبیعی) شکل گرفته است. رویکرد پولی، ما را قادر خواهد ساخت که سود و زیان فعالیتهایمان را بواسطه‌ای شناسایی و تأثیر هزینه‌های زیست محیطی، بهتر درک کنیم (البته به شرط شناسایی و اندازه‌گیری صحیح این اقلام)

حسابداری محیط زیست مجموعه‌ای از اطلاعات ملّی برای پیوند محیط زیست با اقتصاد است و بر سیاستگذاریهای اقتصادی و محیط زیست مؤثر است.

 

حسابداری به، اندازه‌گیری رویدادهای مالی، …… و گزارشگری آنها در قالب صورتهای مالی برای استفاده گروههای ذینفع (استفاده کنندگان داخلی و خارجی) می‌پردازد. آن گروه از گزارشهای حسابداری که باه هدف تأمین نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان خارجی از واحد تجاری، تهیه و ارائه می‌شود، در حیطه عمل گزارشگری مالی قرار دارد، نتیجه عمل گزارشگری، پاسخگویی یا تصمیم‌گیری و تصمیم سازی است. محصول نهایی فرایند حسابداری مالی گزارشگری رویدادهای مالی و اقتصادی پایانی است، چنانچه نتایج برخی از رویدادهای مالی درست و به موقع و به نحوی مناسب در اختیار قرار نگیرد، تصمیم‌گیری نادرست بوده، چالشهای زیادی را بوجود می‌آورد، در عصر حاضر با توجه به وجود برخی از محدودیتهای محیط زیست به ویژه در تجارت جهانی و تنگ شدن عرصه رقابت به ناچار واحدهای انتفاعی تحت فشار فراینده‌ای هستند که نه تنها باید هزینه‌های عملیاتی را کاهش دهند، بلکه اثر هزینه‌های زیست محیطی حاصل از فعالیتهای عملیاتی شرکتهای تولیدی آلاینده خودرا به کمترین رقم ممکن برسانند، اینکه مخارج مصرف شده برای محیط زیست از سوی واحدهای انتفاعی چگ.نه در حسابها وارد شود، یا با نحوه افشای آن چگونه برخورد گردد، ضرورت وجود آن در حیطه عمل حسابداری است که می‌توان با پرداختن به آن، رویه و اطلاعات مناسبی مربوط به مخارج زیست محیطی را پردازش و به گونه‌ای مناسب گزارش و در اختیار مدیریت قرار گیرد، جهت دستیابی به نحوه عمل پردازش اطلاعات مربوط به هزینه‌های مربوط به محیط زیست، تدوین قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست برای واحدهای تولیدی آلاینده و نیز ایجاد رهنمودهای حسابداری لازم از سوی مجامع حرفه‌ای است. از سوی دیگر شناخت و توجه مدیران به سیستم کنترلهای محیط زیست در واحدهای انتفاعی می‌تواند موجب کاهش آلودگی شود. با توجه به اهمیت موضوع، در این تحقیق ابتدا با تعریف حسابداری محیط زیست، تحقیقات نظری یا پیشینه تارخی به اهمیت موضوع حسابداری محیط زیست، طبقه‌بندی مخارج مربوط به محیط زیست به همراه گزارشگری آن بیان می‌گردد:

حسابداری محیط زیست:

حسابداری محیط زیست در برگیرنده مجموعه فعالیتهایی است که موجب افزایش توان سیستمهای حسابداری در جهت شناسایی، ثبت و گزارشگری آثار ناشی از تخریب و آلودگی محیط زیست می‌شود. هدف حسابداری محیط زیست، فراهم آوردن اطلاعات برای ارزیابی عملکرد، تصمیم‌گیری، کنترل و گزارشگری به گروههای ذینفع می‌باشد. بطور کلی، توجه به خسارت و آلودگی محیط زیست در سالهای اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته اتست، بطوریکه گزارشهای مالی شرکتها نیز تحت تأثیر قرار داده است. هدف گزارشگری واحدهای انتفاعی مربوط به محیط زیست در شکل زیر بیان شده است:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدف گزارشگری زیست محیطی

 

حسابداری زیست محیطی یک اصطلاحی با معانی مختلف سرو کار دارد، در پیشتر موارد حسابداری محیط زیست به معنی تشخیص و گزارشگری هزینه‌های خاص زیست محیطی نظیر هزینه‌های مربوط به بدهی یا مخارج ضایعات واگذاری می‌پردازد، برای مقاصد این تحلیل‌ها حسابداری محیط زیست ابزاری مهم برای درک نقش حسابداری محیط زیست در اقتصاد ملی است، حسابداری محیط زیست اطلاعاتی در مرتبط با سهم منابع طبیعی، سلامتی اقتادی و غیر هزینه‌های مرتبط به محیط زیست و استهلاک منابع توجه دارد.

حسابداری محیط زیست ارائه و تهیه اطلاعات در ارتباط با موضوعاتی نظیر جلوگیری یا کاهش آلودگی محیط زیست، میزان میزان تعهد خدمت به جامعه، اثرات کارها روی کارکنان، محصولات یا خدمات شرکت و به صورت دقیق‌تر شامل حسابداری ….. از دامنه اطلاعات مالی و یک گزارشگری برای اهداف متفاوت می‌باشد. حسابداری زیست محیطی به استفاده مدیران مربوط به هزینه‌ها و عملکرد زیست محیطی برای تصمیم‌گیری اشاره دارد.

 

 

حسابداری زیست محیطی:

استیل (Steel) و یا پاول (Powell) در سال ۲۰۰۲ میلادی حابداری محیط زیست را به شرح زیر تعریف نموده‌اند:

“شناسایی، تخصیص و تحلیل جریانهای مواد و جریانهای پولی مرتبط با آن با استفاده از سیستم حسابداری زیست محیطی به منظور فراهم آوردن بینش و آگاهی نسبت به تأثیر محیطی و آثار مالی مرتبط با آن” را حسابداری زیست محیطی گویند.

حسابداری مالی زیست محیطی الزاماتی را جهت افشای بدهیها و هزینه‌های زیست محیطی مقرر کرده است. (تکمیل شود استاندارد ۴)

 

پیشینه تاریخی

زمان شروع توجه به موضوع حسابداری محیط زیست در قالب حسابداری مسئولیت اجتمالی مرتبط به سالهای ۱۹۷۰-۱۹۸۰ بوده است:

از اواسط دهده ۱۹۷۰ میلادی، شرکتهای تولیدی با مفهوم گزارشگری بدهیهای زیست محیطی روبرو شدند، این شرکتها نخست تمایلی به افشای زیانهای وارد به محیط زیست در صورتهای مالی خود اجتناب می‌کردند، اما به مرور زمان به علت افزایش میزان خسارتها به جامعه شرکتها ناگزیر تغییر جهت داده، این امر را پذیرا شدند.

در سال ۱۹۷۵ میلادی، هیأت تدوین استهانداردهای حسابداری (FASB) بیانیه شماره (۵) تحت عنوان “حسابداری رویدادهای احتمالی” را منتشر کرد. در این بیانیه تاکید شده است، چنانچه احتمال وقوع خسارتها به نحوی معقول مرتبط با محیط زیست وجود داشته باشد و مبلغ زیان قابل برآورد باشد، در صورتهای مالی گزارش گردد، بدهیهای مربوط به جبران خسارتهای وارده به محیط زیست، به عنوان زیان احتمالی در رأس بیانیه شناخته شد، اما به دلیل بکارگیری رویه‌های متفاوت جهت برآورد میزان زیان در صنایع مختلف، بطوری که هیچ شرکتی به درستی از یک شیوه یکسان پیروی نمی‌کردند، بنابرایننیاز به اصلاح و تدوین رهنمود جدیدی احساس شد، در سال ۱۴۳۷۶ تفسیر شماره ۱۴ توسط هیأت تدوین استانداردهای حسابداری تحت عنوان ” برآورد مبلغ زیان” منتشر شده، ولی هیچگونه اظهارنظری در مورد به تأخیر انداختن ثبت هزینه‌های زیست محیطی نکردند. خسارتهای ضایعات به منابع موجب افزایش تقاضای جامعه جهت قرقراری قانون در ایم مورد شد، اما این قانون نیز نتوانست را چاره را پیشنهاد و مشکل را حل کند، از اینرو دومین قانون فدرال تحت عنوان قانون جامع مسئولیت غرامت و بدهی محیط زیست در سال ۱۹۸۰ به تصویب رسید (Super Fund). این قانون یکی از برجسته‌ترین و مهمترین قوانین مصوب در حوزه مسایل محیط زیست می‌باشد، براساس این قانون ۶/۱ میلیارد دلار وجوه سپرده برای هزینه‌های پاک سازی مکانهایی که به محیط زیست (نمونه بارز آن آبشار نیاگارا و کانال لاو) خسارت وارد کرده بود، اختصاص داده شد.

در سال ۱۹۹۰ میلادی هیأت تدوین حابداری مالی (FASB)نشریه شماره ۸-۹۰ تحت عنوان سرمایه‌ای کردن هزینه‌های آلودگی محیط زیست را منتشر کرد. هیأت به این نتیجه رسد که مخارج بدهیهای محیط زیست باید براساس طرحی مشخص جهت کاهش آلودگی تعیین شود.

 

از دیدگاه بیانیه شماره ۸-۹۰ چنانچه مخارج زیست محیطی دارای معیارهایی به شرح زیر می‌باشد، بعنوان سرمایه‌ای تلقی می‌شود:

1. انجام مخارج منجر به افزایش عمر مفید اموال، افزایشظرفیت تولید یا موجب بهبود در کارایی اموال در مقایسه با استاندارد ارزیابی شده اولیه می‌باشد. (معیار شناخت مقایسه وضعیت دارایی بعد از مخارج انجام شده زیست محیطی با زمان تحصیل می‌باشد).
2. مخارج انجام شده برای جلوگیری یا کاهش آلودگی زیست محیطی مربوط به عملیات یا فعالیتهای آینده واحد تجاری باشد. معیار تشخیص مقایسه وضعیت دارایی بعد از تحمیل مخارج زیست محیطی معیار ارزیابی با زمان تحصیل می‌باشد.
3. انجام مخارج مربوط به محیط زیست برای آماده کردن اموال جهت فروش می‌باشد.

بطور کلی چنانچه مخارج انجام شده زیست محیطی برای ساخت یا تحصیل دارایی مشروط بر این که موجب بهبود وضعیت ایمنی دارایی، افزایش کارایی آن و یا در مواردی موجب کاهش خسارت آتی ناشی از عملیات و یا منجر به جلوگیری از خسارت ناشی از عملیات شود، سرمایه‌ای تلقی می‌شود. چنانچه مخارج زیست محیطی به منظور حفظ وضعیت اموال (دارایی) در سطح استاندارد عملکرد ارزیابی شده اولیه آن باشد، در زمان وقوع به عنوان هزینه شناسایی می‌شود.

بند ۱۶ استاندارد حسابداری شماره (۴) ایران، تاکید بر آن دارد که «چنانچه تعهدات ناشی از رویدادهای گذشته و مستقل از اقدامات آتی واحد تجاری باشد» باید برای آن ذخیره شناسایی شود، نمونه بارز چنین اقداماتی شامل جرائم یا مخارج پاکسازی تخریب غیرقانونی محیط زیست است، نظر به اینکه “صرفنظر از اقدامات آتی واحد تجاری منجر به خروج منافع اقتصادی می‌شود”، برای آن «ذخیره هزینه‌‌های زیست محیطی» شناسایی می‌شود. بطور کلی رویکرد استاندارد شماره ۴ ایران در زمینه محیط زیست مبتنی بر این است که چنانچه خسارت احتمالی زیست محیطی وقوع آن متحمل و مبلغ زیان آن قابل برآورد باشد، ذخیره (بدهی) جبران خسارت وارد به محیط زیست برای آن در نظر گرفته نشده یا در صورتهای مالی گزارش می‌شود (زیان احتمالی جبران خسارت بدهکار، ذخیره جبران خسارت وارده به محیط زیست، بستانکار).

اهداف حسابداری محیط زیست:

1. تعیین فرصت‌های محیطی و محدود کردن هزینه‌های اضافی که ارزش افزوده فراهم نمی‌کند.
2. برآورد هزینه‌های زیست محیطی واحدهای تولیدی و منظور کردن آن در حاب سربار ساخت.
3. اجرا و نگهداری یک سیستم اطزلاعاتی محیطی برای ارتقا مدیریت عملیاتی.
4. تعیین هزینه‌ها و بازده آتی ناشی از پیاده سازی سیستم اطلاعاتی مدیریت محیط زیست.
5. پاگیزکی محیط و کسب سود.
6. افزایش میزان اطلاعات مربوط به حفظ محیط زیست و در دسترس افرادی که بدون نیاز دارند، قرار داده تا در تصمیم‌گیری از آن بهره‌مند شوند.
7. ضرورت هزینه‌یابی عوامل آلاینده محیط بانظمام ضرورت تشخیص بهینه عوامل تولید.
8. کنترل هزینه‌های عوامل آلاینده محیط بانضمام کنترل هزینه‌های ساخت محصول.
9. گزارشگری نتایج کسب سود بانضمام گزارشگری نتایج عملکرد زیست محیطی
10. اصلاح رویه‌های حسابداری.
11. محاسبه هزینه نهایی جمع‌آوری هزینه‌های محیط زیست، جلوگیری کردن از ضایعات مربوط به اشتفاده مواد شیمیایی
12. محاسبه هزینه واقعی و جایگزینی آن در برنامه‌ریزی، بهینه سازی تصمیم‌گیری.
13. شناسایی فرصتهای زیست محیطی موجود برای ایجاد سود خالص.
14. تدوین روشهای حسابداری بهای تمام شده (حسابداری صنعتی) و قیمت‌گذاری محصولات محیطی.

بطور کلی: هدف کلی حابداری محیط زیست فراهم آوردن اطلاعات درباره وضعیت آثار و … انجام فعالیت واحد تجاری مرتبط با محیط زیست برای استفاده کنندگان برون سازمانی و دورن سازمانی می‌باشد. این اطلاعات برا یاستفاده کنندگان در جهت تصمیم‌گیری و ارزیابی تداوم فعالیتهای واحد تجاری و همچنین ارزیابی تدوام ارتباط استفاده کنندگان با واحد تجاری مفید می‌باشد.

 تعیین هزینه‌ها و درآمدهای محیطی:

در تئوری حسابداری مالی، دارایی ثابت مشهود و نامشهود به اقل بهای تمام شده و ارزش فعلی شناسایی و ثبت می‌شود، اما در این تئوری، استفاده از منابع طبیعی و نیز کاهش در درآمد ایجاد شده از کاهش سرمایه طبیعی را مورد ارزشیابی قرار نمی‌دهد، بعلاوه تا امروز بسیاری از منابع طبیعی مثل آب و هوا به عنوان کالای آزاد در نظر گرفته، بدون اینکه در صورتهای مالی منعکس شود.

در عملیات حسابداری مالی، تولید، توزیع محصول یا ارائه خدمت، مستلزم استفاده از هزینه مواد مستقیم، هزینه دستمزد مستقیم، هزینه‌های سربار ساخت، هزینه‌های اداری و فروش و نیز هزینه تحقیق و توسعه است. از آنجا که هزینه‌های زیست محیطی، بخشی از هزینه‌های تولید، اداری را تشکیل می‌دهد، اما در حسابهای خاص ثبت نشده و به عنوان هزینه‌های عمومی تلقی می‌شود.

در حسابداری زیست محیطی، تلاش بر این است که درآمدهای محیطی (درآمدها حاصلاز دفع مواد زائد، درآمد حاصل از چرخه مجدد کالای تولیدی) و نیز هزینه‌های زیست محیطی (هزینه‌های جبران خسارت محیط زیست ناشی از انتشار تشعشعات مصر) در صورت سود و زیان منعکس کند.

یکی از مهمترین وظایف حسابداری محیط زیست جلب توجه به شناخت هزینه‌های زیست محیطی و تخصیص منابع طبیعی است، زیرا عدم توجه به آن نادیده گرفتن استفاده از محیط برای تأمین نیازهای اساسی انشان دانشت. چنانچه مدتی این امر بدون توجه به اثرات بد بر محیط ادامه یابد، زنجیره حیات موجود قابل تحمل نخواهد بود. حسابداری زیست محیطی ابتکار ابداعی در زمینه استفاده مطلوب از منابع محیط زیست، صلاحیت شناسایی راههای کاهش هزینه یا اجتناب از این هزینه‌ها همزمان کیفیت محیط زیست را بهبود می‌بخشد. در راین راستا توجه به کاهش هزینه‌های آلودگی محیط زیست به عنوان تابعی از خدمت به چرخه حیات و در کنار آن تأمین رفاه و سود بیشتر حتی توان حلقه ارتباطی بین مدیران زیست محیطی و حسابداران ایجاد کرده هر دو گروه در کنار یکدیگر به سویی حرکت کنند که در آینده هم عملکرد مالی و هم عملکرد زیست محیطی شرکت بهبود بخشد. مزایای توجه به هزینه‌های محیط زیست به قرار زیر است:

1. مدیریت بهتر هزینه‌های زیست محیطی می‌تواند آلودگی هوا را کاهش داده و سلامت عمومی جامعه را ارتقا دهد.
2. شناسایی فرصت‌های محیطی برای ایجاد سود خالص و شناسایی فرصتهای محیطی و محدود کردن هزینه‌های اضافی فاقد ارزش افزوده.
3. درک درست از هزینه‌های زیست محیطی می‌تواند در تصمیم‌گیری نسبت به تسهیم هزینه‌های واقعی و قیمت‌گذاری محصولات تولیدی مفید باشد.
4. طراحی فرایند تولید محیطی برای کالاها و خدمات.
5. ایجاد مزایای رقابتی در بین مشتریان زیرا این امر موجب، ترجیح دادن مشتریان در استفاده از محصولات و خدمات دوستدار محیط زیست شود
6. بسیاری از هزینه‌های زیست محیطی را می‌توان با مدیریت و سرمایه‌گذاری در فن‌آوری مناسب سازگاری با محیط زیست ایجاد کرده هزینه‌های اضافی را کاهش داد یا حذف کرد (نظیر ساخت ماشین‌های دوگانه سوز)

نحوه برخورد با هزینه‌های محیط زیست:

مهمترین جزء قابل توجه در حسابداری محیط زیست، شناخت و تعیین هزینه‌های زیست محیطی است. زیرا نوع برخورد با هزینه‌ها در یک سیستم حسابداری زیست محیطی تفکیک و اثرگذاری آن برمبنای چارچوب نظری می‌باشد. هنگامی که در موسسه انتفاعی هزینه زیست محیطی یعنی در دوره جاری رخ میدهد، سوالاتی که در اینجا مطرح می‌شود این است که، این مخارج برای کدام دوره حسابداری باید به عنوان هزینه در نظر گرفته شود، آیا این نوع مخارج باید بعنوان سرمایه‌ای تلقی گردد، یا به عنوان تعدیل دوره قبل دز نظر گرفته شود. نحوه برخورد با آن به قرار زیر است:

1. چنانچه هزینه‌های زیست محیطی شناسایی شده در دوره جاری برای پاکسازی محیط زیست تحمیل شده و بطور مستقیم و یا غیر مستقیم با منافع دوره جاری مرتبط باشد، باید بعنوان هزینه دوره حسابداری جاری یا زیان در صورت سود و زیان گزارش گردد. نمونه هزینه‌هایی که به طور مستقیم با منافع دوره جاری مرتبط می‌باشند به قرار زیر است:
   • وقوع ضایعات محصولات
   • هزینه خسارت ضایعات واگذاری
   • هزینه‌های پاکسازی مرتبط با فعالتهای درحال تداوم عملیات جاری.

نمونه هزینه‌هایی که بطور غیرمستقیم با منافع جاری مرتبط می‌باشند، شامل موارد زیر است:

• فعالیتهای در حال تداوم و مستمر واحد تجاری
• رعایت اقدامات حسابرسی محیط زیست
• حضور کارکنان در گروههای تحقیق و همایش‌های مرتبط با محیط زیست.

نکته: به طور کلی براساس چارچوب نظری چنانچه هزینه‌های زیست محیطی (بطور مستقیم یا غیر مستقیم) داری منافع اقتصادی نبوده صرفاً با منافع دوره جاری مرتبط باشد بعنوان هزینه در صورت سود و زیان منعکس می‌شود.

2. چنانچه مخارج زیست محیطی متحمل شده، دارای منافع اقتصادی آتی مورد انتظار باشد، بعنوان مخارج انتقالی یا سرمایه‌ای با آن برخورد شده در صورتهای مالی گزارش می‌شود، هیأت تدوین استانداردهای حسابداری مالی (بیانیه ۸-۹۰) در مورد سرمایه‌ای تلقی کردن هزینه‌های زیست محیطی چندین معیار مشخص نموده که:

• افزایش عمر مفید دارایی
• افزایش ظرفیت تولید
• بهبود در کارایی اموال
• مربوط به عملیاتی آتی
• تحمل هزینه برای آماده کردن اموال جهت فروش می‌باشد.

 

3. چنانچه هزینه‌های زیست محیطی شناسایی شده در دوره جاری مربوط به دوره‌های قبل می‌باشد. (پرداخت جریمه به خاطر خسارت به محیط زیست در دوره قبل) در چنین مواردی بعنوان تعدیل دوره یا دروه‌های قبل با آن برخورد می‌شود
4. چنانچه هزینه‌های زیست محیطی ناشی از تغیر در برآورد باشد، مطابق با استانداردهای مربوط به تغیر در برآورد با آن برخورد می‌شود. هزینه‌های زیست محیطی شناسایی شده در دوره جاری که برای پاکسازی یا پرداخت جریمه تحمل شده، ممکن است بخاطر وقوع خسارت به محیط زیست بعلت تغیر در برآورد هزینه‌ها جبران خسارتهای دوره قبل باشد. برای مثال بخاطر معرفی تکنولوژی جدید یا تجدید نظر در استانداردها، این نوع تغیر در مجوع بدهی‌های مربوط به مخارج آینده زیست محیطی بعنوان تغیر در برآورد محسوب می‌گردد.
5. تغیر در برآوردهای حسابداری در صورتی که بر نتایج مالی دوره جاری و آینده تأثیر گذار باشد، موارد باید اندازه‌گیری شده، شناسایی کرد.
6. مخارج آینده مورد انتظار محیط زیست، چنانچه این نوع مخارج ناشی از رویدادهای گذشته و مستقل از اقدامات آتی باشد، بعنوان ذخیره (بدهی) شناسایی می‌گردد (مخارج برای پاکسازی خسارتهای یک محل متروکه). چنانچه مخارج آینده مورد انتظار مربوط به فعالیتهای آینده تحمیل شود، (مخارجی که برای بهسازی ماشین‌آلات خرج مش‌یود تا از خسارتهای زیست محیطی آن جلوگیری شود) تا فرا رسیدن دوره وقوع مبادلات هیچگونه ذخیره‌ای شناسایی نمی‌شود. (بند ۱۵، استاندار شماره ۴)

 

معیار شناسایی هزینه و زیانهای مرتبط فعالیتهای محیط زیست:

چنانچه مخارج آینده مورد انتظار مرتبط با رویدادها و مبادلات گذشته و مستقل از اقدامات آتی واحد تجاری باشد، نظیر تعهد مخارج پاکسازی خسارتهای محل متروکه، بله شرطی که خروج منافع اقتادی برای تسویه تعهد متحمل و برآورد مبلغ تعهد اتکاپذیر باشد، در چنین شرایطی بدهی شناسایی می‌شود (در صفحات بعد مورد بررسی قرار می‌گیرد)

اگر احتمال وقوع مخارج آینده مورد انتظار مرتبط با رویدادها و مبادلات آتی ناشی از تعهد باشد (مانند تعهد مخارجی برای بهسازی ماشین‌آلات برای جلوگیری از خسارتهای زیست محیطی یا نصب فیلتر برای جلوگیری از آلودگی محیط زیست)، از آنجا که تعهد ناشی از رویدادهای گذشته نمی‌باشد، بدلیل غیر قطعی بودن تعهد و متحمل نبودن خروج منافع اقتصادی برای تسویه تعهد تا فرار رسیدن دوره وقوه رویدادها هزینه شناسایی نمی‌شود (مگر در شرایط خاص). البته باید بررسی شود که درجه احتمال وقوع رویداد در آینده چقدر است، احتمال وقوع رویدادهای آتی به درجه اهمیت آن دارد، رویدادهایی که احتمال وقوع آن زیاد بوده و مبلغ آن با اهمیت باشد در صورت احراز معیارهای شناخت، بدهی (ذخیره) شناسایی می‌شود. در صورتیکه تعهد فعلی و خروج منافع اقتصادی بعید باشد افشای اطلاعات مربوط به آن نیازی نخواهد بود.

چنانچه درجه احتمال وجوه تعهد فعلی بین زیاد و بعید باشد، افشای شرایط کلی آن از طریق یادداشتهای پیوست صورتهای مالی ضروری خواهد بود. برای زیانهای عملیات آتی نباید ذخیره (بدهی) در نظر گرفته شود، زیرا با تعریف بدهی مطابقت نداشته و حایز معیارهای شناخت ذخایر نمی‌باشد. هیأت تدوین استانداردهای حسابداری مالی با انتظار استاندارد شماره (SFAS#s) با عنوان شیوه ثبت و گزارش کردن رویدادهای احتمالی، ماهیت این رویدادها را مورد بررسی قرار داده است، در مورد زیان غیرعملیاتی احتمالی (زیان غیرعملیاتی مورد انتظار آینده) محدوده‌ای برای تعیین زیانهای احتمالی تعیین نموده است:

وقتی محدود مبالغ برآوردی مخارج آینده محیط زیست که حایز شرایط بدهی باشد، باید مبلغی بعنوان بدهی شناسایی گردد، وقتی مدیریت قادر به برآورد دامنه مبالغ منطقی برای مخارج آینده محیط زیست باشد، با توجه به شرایط زیر اعمال می‌کند:

1. متحمل: احتمال زیان در آینده وجود داشته و دامنه مبلغ آن بطور معقول قابل برآورد باشد، مبلغ زیان احتمالی با رعایت مفهوم احتیاط (می‌قطه کاری) شناسایی می‌شود.
2. ممکن: تعیین دامنه برآوردی زیان در تاریخ ترازنامه زیاد نباشد یعنی احتمال زیان ممکن باشد، صرفاً افشای آن در پیوست صورتهای مالی الزامی است.
3. بعید: تعیین دامنه برآورد زیان غیرعملیاتی مورد انتظار میسر نباشد و حتی اگر اندک باشد، در این حالت برآورد مخارج آینده محیط زیست نیاز به افشا ندارد.

بطور کلی چنانچه مبلغ احتمال زیانهای احتمالی پیش از انتشار صورتهای مالی دامنه وقوع آن متحمل باشد و بتوان دامنه مبلغ زیان مورد انتظار را با احتمال زیاد برآورد کرد. در صورت احراز معیارهای شناخت بدهی می‌توان زیان برآوردی را شناسایی کرد.

 

 

 

 

مروری بر حسابداری هزینه‌های تحقق یافته محیط زیست :

 

 

 

 

 

شاخه‌های حسابداری محیط زیست:

حسابداری محیط زیست زیر مجموعه حسابداری اجتماعی است، که به بحث درباره فعالیتها و سیستم‌های ثبت تجزیه و تحلیل و گزارشگری محیطی می‌پردازد که شامل اثرات مالی و اثرات اکولوژیکی سیستم اقتصادی است (Sehallegger , mullerand hindrichsen , 1996).  مجموعه فعالیتهایی که موجب افزایش توان سیستم‌های حسابداری در جهت شناسایی و ثبت گزارشگری آثار ناشی از تخریب و آلودگی محیط زیست را حسابداری محیط زیست گویند.

استیل (Steel) و پاول (Powell) در سال ۲۰۰۲میلادی حسابداری محیط زیست را به شرح زیر تعریف نموده‌اند:

“شناسایی، تخصیص، تحلیل جریانها مواد و جریان‌های پولی مرتبط با آن با استفاده از سیستم حسابداری زیست محیطی به منظور فراهم آوردن بینش و آگاهی نسبت به تأثیر محیطی و آثار مالی مرتبط با آن”

 

انواع حسابداری زیست محیطی شامل:

1. حسابداری درآمد ملی زیست محیطی، در سطح اقتصاد کلان از حسابداری زیست محیطی به منظور اندازه‌گیری مربوط به هزینه‌های منابع زیرزمینی و جریان حاصل از این منابع استفاده می‌شود. حسابداری درآمد ملی اندازه‌گیری مربو ط به ارزش فعالیت مجموع عواید خالص به عوامل مختلفی که در یک کشور به ترتیب کالا و خدمات و مدیریت یعنی به کار رفته ثبت و تخصیص داده می‌شود. اطلاعاتی در مورد اندازه‌گیری ارزش عناصر اساسی هم فعالیت‌های اقتصادی یک کشور طی یک زمان معین است حسابداری ملی پدیده یا عملیات اساسی اقتصادی می‌باشد. تولید و مصرف کالاها و خدمات، ایجاد و تشکیل درآمدها افزایش ثروت یک ملت را ظرف یکسان نشان می‌دهد. مبادلات و جریان مقادیری میان عملی‌های فعال جامعه را در حسابداری متعادل ثبت می‌کند و نتیجه هم فعالیتهای اقتصادی یک کشور را به چند کمیت کلی تبدیل می‌نماید.
2. حسابداری مالی، در سطح اقتصاد خرد یا واحد تجاری، حسابداری محیط زیست می‌تواند در حسابداری مالی مورد استفاده قرار گیرد. حسابداری مالی یک سیستم اطلاعاتی است که اطلاعات لازم درباره وضعیت مالی یک واحد تجاری برای استفاده سرمایه‌گذاران و …… دهندگان و سایر گروههای ذینفع برون سازمانی را تهیه، در اختیار آن قرار می‌دهد. و الزاماتی را جهت افشای بدهیها و نیز …. زیست محیطی مقدرر کرده است. هدف حسابداری مالی تأمین نیازهای اطلعات مالی گروه های ذینفع خارج از واحد اقتصادی است، شرکت از طریق گزارشهای فصلی یا سالانه اطلاعاتنی درباره گزارش نتایج عملیات واحد انتفاعی برای یک دوره زمانی معین، گزارش وضعیت مالی واحد انتفاعی در یک مقطع زمانی معین و گزارش جریانهای ورود و خروج وجه نقد برای دوره زمانی مورد نظر است. مبنای تهیه این گزارشها اصول پذیرفته شده حسابداری است، که به قصد استفاده گروههای بیرون از واحد اقتصادی، فراهم و در اختیار قرار می‌گیرد.

 

 

 

3. حسابداری مدریت فرایند شناسایی، اندازه‌‌گیری، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات برای مقاصد درون سازمانی است، اطلاعات گردآوری شده در سیستم حسابداری مدیریت تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، ارزیابی عملکرد و هدایت و کنترل عملیات به منظور استفاده در داحل یک واحد اقتصادی را حسابداری مدیریت گویند.

برخلاف حسابداری مالی که از طریق اصول و ضوابطی مشخص و از پیش تعین شده با محدودیت مواجه است، از یک رشته قواعد ثابت و غیر ثابت تغییر تشکیل نشده است. حسابداری مدیریت براساس نیاز و هدف و به کارگیری آن در واحدهای انتفاعی مختلف متفاوت است.

برای فراهم کردن اطلاعات برای تصمیم‌گیری درون سازمانی استفاده می‌شود، گرچه اطلاعات ……….. شده می‌تواند برای اهداف دیگری مانند گزارشگری برون سازمانی به کار رود.

 

مخارج آلودگی محیط زیست:

در دنیای امروز به علت گسترش صنایع آلوده‌ساز، دولتها سعید دارند که محل کسب و کار انگونه صنایع فراهم و آلوده ساز را به خارج از شهر انتقال دهند. برای جلوگیری  از آلودگی محیط زیست تمهیداتی را در نظر بگیرند. در ایران، در قانون برنامه دوم و سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمهیداتی را در زمینه سیاستهای زیست محیطی پیش‌بینی نموده است. فصل دوازدهم قانون برنامه پنج ساله سوم اقتادی به سیاست‌های زیست محیطی دارد. در ماده ۱۰۴ این قانون به منظور حفاظت از محیط زیست راهکارهایی به شرح زیر پیش‌بینی شده است:

• کمکهای مالی اشخاص حقیقی یا حقوقی به سازمانهای غیردولتی حامی محیط زیست به عنوان هزینه قابل قبول آنها تلقی می‌شود.
• به منظور کاهش آلودگی محیط زیست، واحدهای تولیدی موظف به تطبیق مشخصات فنی خود با ضوابط زیست محیطی شده‌اند، هزینه‌های انجام شده، در این زمینه به عنوان هزینه‌های قابل قبول تلقی می‌شود.
• در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصل ۵۰) حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی روبه رشد داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می‌شود. از اینرو فعالیتهای اقتصادی و غیر اقتصادی که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع شده است.
• به منظور فراهم نمودن امکانات و تجهیزات لازم جهت پیشگیری و جلوگیری از آلودگی محیط زیست، صنایع آلوده کننده، کارخانجات و کارگاهها و مظف هستند که یک در هزار فروش تولیدات خود را با تشخیص و زیر نظر سازمان حفاظت از محیط زیست صرف کنترل آلودگی و جبران زیان ناشی از آلودگی‌ها و ایجاد فضای سبز نمایند، وجوه هزینه شده از این محل جزء هزینه‌های قابل قبول واحد تولیدی محصوب می‌شود.[۱]

 

شناسایی بدهی مرتبط با مخارج آینده محیط زیست

وقتی واحدهای تجاری، انتظار مخارج آینده محیط زیست که دارای معیارهایی شامل:

1. مبلغ تعهد فعلی (قانونی یا عرفی) در نتیجه رویداد گذشته ایجاد شده.
2. متحمل بودن خروج منافع اقتصادی برای تسویه تعهد.
3. قابل برآور بودن مبلغ تعهد به گونه‌ای اتکا‌پذیر را داشته باشد، باید ذخیره (بدهی) لازم را برآورد در صورتهای مالی شناسایی نماید.

بدین ترتیب هنگامی که تعهدی (قانونی[۲] یا عرفی[۳]) متحمل برای مخارج محیط زیست وجود داشته باشد، در قالب ذخیره[۴] (بدهی)[۵] تعریف شده، باید در صورتهای مالی منعکس شود. وقتی مخارج آینده محیط زیست متحمل باشد. باید به احتمال وقوع رویداد توجه کرد. در استاندارد شماره (۴) ایران، تعهدات متحمل در قالب “ذخیره” تعریف شده و تعهدات ممکن و بعید در زمره بدهیهای احتمالی تلقی شده است. (بدهی احتمالی، تعهدی غیر قطعی است که از رویدادهای گذشته ناشی می‌شود و وجود آن تنها از طریق وقوع یا عدم وقوع یک یا چند رویداد نامشخص آتی که بطور کامل در کنترل واحد تجاری نیست، تایید خواد شد.)

بدهی احتمالی بدلیل اینکه خروج منافع اقتصادی برای تسویه بدهی متحمل نیست و مبلغ تعهد را نمی‌توان با قابلیت اتکای کافی اندازه‌گیری کرد، معیارهای شناخت را احراز ننموده، صرفاً شرح مختصری از ماهیت تعهدات ممکن مربوط به مخارج محیط زیست در تاریخ ترازنامه افشامی‌شود. طبق استاندارد شماره ۴ ایران تنها تعهداتی (قانونی، عرفی) که ناشی از رویدادهای گذشته و مستقل از اقدامات واحد تجاری (یعنی انجام فعالیتهای آتی) ات به عنوان ذخیره (بدهی) شناسایی می‌شود، نمونه چنین تعهداتی شامل جرائم یا مخارج پاکسازی تخریب غیرقانونی محیط زیست است که تسویه هر دو صرفنظر از اقدامات آتی واحد تجاری منجر به خروج منافع اقتصادی خواهد شد، همچنین واحد تجاری برای مخارج برچپیدن تأسیات منفتی، به میزان تعهد خود برای جبران خسارت وارده قبلی بدهی (ذخیره) شناسایی می‌کند. لزام به یاد آوری است که چنانچه رویدادی در زمان وقوع ایجاد و تعهد نکند، بعنوان بدهی شناسایی نمی‌شود، اما اگر بدلیل تغیر قانون یا اقدام واحد تجاری (صدور یک اطلاعیه عمومی) منجر به ایجاد تعهد عرفی (تعهدی که منشا آن قرارداد یا الزامات قانونی باشد) شود، نظر به اینکه تصویب قانون جدید واحد تجاری ملزم به جبران خسارت شده، در چنین شرایطی اثر تغییر حسب مورد باشد به عنوان یک رویداد تعهدآور در تاریخ گزارشگری بعنوان بدهی (ذخیره) شناسایی شود. حال اگر واحد تجاری بتواند از طریق اقداماتی مجوب جلوگیری از مخارج آتی محیط زیست گردد، گرفتن ذخیره برای آن ضرورتی نخواهد داشت. (مانند نصب فیلتر در کارخانه سیمان مانع آلودگی محیط زیست شده، این اقدام موجب جلوگیری از مخارج آتی خواهد شد، نظر به اینکه تعهدی ناشی از رویداد گذشته وجود ندارد، ………. با تعریف ذخیره سازگاری نداشته، نیازی به برآورد ذخیره نخواهد بود).

هیأت استانداردهای حسابداری مالی (FASB#S) درباره رویدادهای احتمالی، تعهداتی که احتمال وقوع رویدادهای آینده ممکن باشد، الازامی میداند، این استاندارد تنها زیانهای غیرعملیاتی احتمالی را شناسایی می‌کند. تعهد مخارج آینده پاکسازی محیط زیست که یک بدهی است و انتظار می‌رود که در زمان وقوع به عنوان مخارج سرمایه‌ای تلقی شود، اشاره دارد.

 

افشای هزینه‌ها، بدهی‌ها و تعهدا محیط زیست:

• واحد تجاری باید درباه هزینه‌های محیط زیست و هر طبقه از ذخائر و داراییهای شنایایی مرتبط با محیط زیست را باید در صورتهای مالی افشا کند.
• افشای تعهدات ممکن مربوط به مخارج محیط زیست زیر پیوست صورتهای مالی
• افشای رویه‌های حسابداری مربوط به مخارج محیط زیست
• شرح مختصری از ماهیت تعهد مربوط به مخارج محیط زیست و زمانبندی مورد انتظار برای خروج منافع اقتصادی.
• خلاصه طبقه‌بندی و افشای هزینه‌های زیست محیطی در صورت سود و زیان در جدول شماره (۱) ارائه شده است:

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول (۱)- طبقه‌بندی و افشای هزینه‌های محیط زیست در صورت سود و زیان

منبع هزینه محیط زیست	الزمات یا رویه حاضر
الف)مخارج جاری محیط زیست	·       بطور جداگانه افشا می‌گردد.
ب) مخارج آینده محیط زیست که به رویدادهای گذشته و مستقل از اقدامات آتی مربوط می‌باشند به عنوان ذخیره (بدهی) ناسایی می‌شود	·     مبلغ شناسایی شده ممکن است به طور جداگانه افشا گردد.
پ) مخارج آینده مورد انتظار محیط زیست مرتبط با رودادهای و مبادلات آینده.	·     مخارجی که ناشی از تعهدات می‌باشند، با فرا رسیدن دوره وقوع شناسایی نمی‌شود. ·     قسمت مخارج آینده محیط زیست مربوط به عملیات متوقف شده ممکن است در سود و یا زیان عملیات متوقف شده قرار گیرد.
ت) استهلاک بهای تمام شده دارایی سرمایه‌ای مرتبط با محیط زیست	·       در بیشتر موارد یک بخش از کل، مستهلک می‌شود. ·       افشا مبلغ استهلاک دارایی سرمایه‌ای الزامی است.
ث) استهلاک مخارج انتقالی مربوط به محیط زیست	·     مستلزم افشای جداگانه مبلغ استهلاک مخارج انتقالی می‌باشد.
ج)بخش مستهلک نشده مخارج زیست محیطی گذشته، زمانی که دارایی واگذار می‌شود تا مبلغ خالص قابل بازیافت از ارزش دفتری آنحاصل می‌شود، هزینه می‌گردد.	·     بعنوان سود یا زیان ناشی از واگذاری دارایی شناسایی می‌شود. مستلزم این است که مبلغ هر حذفی از دارایی سرمایه‌ای، افشا شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حسابداری مدیریت زیست محیطی

فرایند شناسایی، اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی لازم مورد استفاده مدیریت برای تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل عملیات واحد انتفاعی را حسابداری مدیریت گویند. هدف‌های اصلی حسابداری مدیریت زیست محیطی تأمین اطلاعات مالی، مرتبط با هزینه‌ها و عملکرد زیست محیطی مورد نیاز استفاده کنندگان داخلی برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی، کنترل فعالیتهای عملیاتی زیست محیطی، ایجاد انگیزه در راستای هدفهای واحدهای انتفاعی و بخش و ارزیابی عملکرد می‌باشد. حسابداری مدیریتی زیست محیطی می‌تواند بهای مواد و هزینه‌های زیست محیطی استفاده بکار گرفته شده در عملیات تولیدی را اندازه‌گیری و مدیریت را جهت برنامه‌ریزی ارزیابی و تصمیمات بهتر یاری رساند. اتحادیه بین‌المللی حسابداری، حسابداری مدیریتی زیست محیطی را به شرح زیر تعریف کرده است:

• “حسابداری مدیریت زیست محیطی به معنی مدیریت زیست محیطی و عملکرد اقتصادی از طریق اجرا و توسعه سیستم‌ها و روشهای مناب مربوط به محیط زیست است که ممکن است شامل گزارشگری و حسابرسی در بعشی از شرکتها شود. حسابداری مدیریت زیست محیطی معمولا شامل هزینهیابی چرخه عمر محصولات[۶]، ارزیابی سودها و برنامه‌های راهبردی برای مدیریت زیست محیطی می‌شود”.

 

تعریف حسابداری مدیریت زیست محیطی از دید سازمان ملل:

“حسابداری مدیریت زیست محیطی به طور گسترده‌ای برای شناسایی، جمع‌آوری، تجزیه و تحلیل و استفاده از اطلاعات فیزیکی (انرژی، آب، مواد مثل ضایعات) و اطلاعات پولی (بهای تمام شده، درآمدها و ذخائر مرتبط با محیط زیست) جهت مقاصد تصمیم‌گیری داخلی می‌پردازد.”

• اطلاعات فیزیکی حسابداری مدیریت زیست محیطی: اطلاعات پولی و غیر پولی مورد استفاده ارزیابی بهای تمام شده درست یک سازمان در ارتباط با مواد، ساعات کار و سایر محرکهای هزینه را جمع‌آوری می‌کند. دلایل تاکید، استفاده از انرژی، آب و مواد اولیه باعث تولید ضایعات و مواد زائدی می‌شود که بطور مستقیم اثرات زیادی بر محیط زیست می‌گذارد.

برای مدیریت مؤثر و کاهش اثرات ضایعات بر محیط زیست یک سازمان بایستی اطلاعات دقیقی از میزان و مقصد تمام انرژیها، مواد، آب مورد استفاده را داشته و ضرورت دارد که مدیریت بداند، چه مقدار به محصول تبدیل شده و چه مقدار به ضایعات تبدیل شده است.

 

 

طبقه‌بندی هزینه‌های زیست محیطی

چگونگی طبقه‌بندی هزینه‌های زیست محیطی واحدهای تجاری و شناخت آن به این موضوع بستگی دارد که اطلاعات مرتبط با آن در چه زمینه‌ای استفاده شده و کاربرد آن کدام است، علاوه بر این، همواره باید به وضوح  تشخیص شود که هزینه‌های زیست محیطی کدامند، زیرا نقش آنمها در تصمیم‌گیری اینکه آیا جزء هزینه‌های ساخت طبقه‌بندی شود یا هزینه‌های دوره، اثر بخش می‌باشد طبقه‌بندی متداول هزینه‌ها براساس کارکرد در سیستم حسابداری به صورت زیر است:

الف) هزینه‌های ساخت محصول (مواد و دستمزد مستقیم، هزینه‌های غیر مستقیم یا سربار ساخت)

ب) هزینه‌های دوره، هزینه‌هایی است که در دوره وقوع کلاً در صورت سود و زیان انعکاس می‌یابد، این نوع هزینه‌ها شامل:

• هزینه‌های توزیع و فروش
• هزینه‌های عمومی و اداری
• هزینه‌های تحقیق و توسعه

شناسایی هزینه‌های زیست محیطی و ارتباط آن با فرایند تولید محصول و یا دارایی شرکت برای تصمیم‌گیری بهینه مدیریت اثرگذار می‌باشد، جهت نیل به اهدافی نظیر کاهش مخارج زیست محیطی، افزایش درآمد و بهبود معیار ارزیابی عملکرد زیست محیطی در تعیین ارزش شرکت مستلزم توجه خاص مدیریت شرکت به هزینه‌های زیست محیطی جاری و آینده شرکت می‌باشد.

 

طبقه‌بندی هزینه‌ها براساس وظایف مدیریت یا براساس کارکرد:

1. هزینه‌های ساخت (محصول):
   • هزینه‌های مستقیم ساخت (مواد و دستمزد مستقیم)
   • هزینه‌های غیرمستقیم یا سربار ساخت (شامل مواد غیر مستقیم، دستمزد غیرمستقیم، استهلاک اموال و ماشین‌آلات کارخانه، بیمه اموال ماشین‌آلات کارخانه، هزینه‌های آب، برق و گاز مصرفی کارخانه و سایر هزینه‌های مرتبط با خدمات پشتیبانی کارخانه)
2. هزینه‌های دوره: هزینه‌هایی است که در دوره وقوع کلاً در صورت سود و زیان انعکاس می‌‌یابد (هزینه‌های عمومی، اداری، توزیع، فروش و بازاریابی و بعضاً هزینه‌های تحقق و توسعه)

طبقه‌بندی هزینه‌ها براساس چگونگی واکنش هزینه‌ها در برابر تغییر در حجم فعالیت (رفتار فرضیه در مقابل حجم فعالیت):

1. ثابت: بستگی به سطح فعالیت ندارد، اگر سطح فعالیت تغییر کند، در مجموع بدون تغییر می‌ماند.
2. متغییر: در مجموع با تغییر در سطح فعالیت تغییر می‌‌یابند.
3. نیمه متغیر: بخش ثابت و بخشی دیگر تابع تغیر در سطح فعالیت دارد.

 

 

طبقه‌بندی براساس سهولت در ردیابی به محصول یا خدمت:

1. اقلام مستقیم بهای تمام شده محصول.
2. اقلام غیر مستقیم بهای تمام شده محصول

 

طبقه‌بندی هزینه‌ها براساس دوره حسابداری:

1. هزینه‌های جاری (دوره مالی)
2. هزینه‌های سرمایه‌ای

 

هزینه‌های داخلی:

موضوع بحث درباره حسابداری زیست محیطی درک تفاوت‌بینی هزینه‌های داخلی و اجتماعی است.

در حالت کلی تقسیم‌بندی هزینه‌های زیست محیطی به دو دسته طبقه‌بندی می‌شوند:

1. هزینه‌های داخلی
2. هزینه‌های خارجی یا اجتماعی

هزینه‌های داخلی، هزینه‌های که باعث یک تأثیر انتقاد بر شرکت می‌شود ……. انواع هزینه‌های ناسازگار (بالقوه پنهان) و مشهود، این نوع هزینه‌ها به دو دسته طبقه‌بندی می‌شوند:

1. هزینه‌های عادی و سنتی
2. هزینه‌های پنهان

….. خارجی آن گروه از هزینه‌هایی هستند که شرکتها مسئول آن نمی‌باشند یا این هزینه‌ها هیچ پیامد اقتصادی بطور مستقیم در فعالیت مالی شرکت ندارد در نمودار زیر:

 

 

 

هزینه‌های عادی شرکت غالباً در تصمیم‌گیری اعمال می‌شود.

هزینه‌های پنها (هزینه‌های زیست محیطی بالقوه) در تصمیم‌گیری نادیده گرفته می‌شود.

هزینه‌های قانونی داوطلبانه در رأس ….. شده نیاز و رابطه وسعتر

تفکیک‌بندی هزینه‌ها سبب می‌شئد که هزینه‌هایی که در تصمیم‌گیری دخالت داشته ……. کرده زیرا برخی از این هزینه‌ها بطور متقیم به فرایندها با محصولات مربوط. در سیستم حسابداری هزینه تحصیل یابد و شاید ارزیابی مالی و هزینه‌های سرمایه‌ای شود کادر دوم شامل هزینه‌های بالقوه پنهان است در تمیم‌گیری نادیده گرفته شده دو کادر با اهم بیانگر هزینه‌های خصوصی است.

 

انوع هزینه‌های زیست محیطی داخلی:

هزینه‌های ریست محیطی داخلی شامل:

1. هزینه‌های Conienlional Cost هزینه‌های ایجاد شده برای استفاده از مواد خام، آب، برق، سوخت و … دارایی سرمایه‌ای و ملزومات که در حسابداری صنعتی و بودجه‌بندی سرمایه‌ای مورد توجه قرار می‌گیرد اما در گروه هزینه‌های زیست محیطی منظور نمی‌شوند، با این وجود استفاده و اتلاف کمتر مواد خام، آب و برق و دارایی سرمایه‌ای و ملزومات اداری و مزیت زیست محیطی بوده و موجب کاهش فرسایش مصرف منابع طبیعی تجدید ناپذیر می‌شود نمونه؟‌هایی در هزینه‌های Cost شامل تجهیزات سرمایه‌ای، مواد خام، دستمزد متقیم، ملزومات، تسهیلات، ساختمان ارزش باقی مانده (اسقاط)

هزینه‌های پنهان با هزینه‌های زیست محیطی که در واحد تجاری رخ داده ولی در تصمیم‌گیری از آن نادیده گرفته می‌شود هزینه پنهان اشاره به منابع تخصیص دادن هزینه‌های زیست محیطی به هزینه‌ سربار ساخت دارد یا نادیده …. هزینه‌های آتی و احتمالی

هزینه‌های بالقوه پنهان: هزینه‌هایی هستند که احتمال دارد از مدیریت پنهان بمانند شلمل هزینه‌های زیست محیطی اولیه (مطالبات محل کارخانه، آماده سازی محل احداث بنا، دریافت مجوز، تحقیق و توسعه، مهندسی و توسعه، نصب ماشین‌آلات)

1. هزینه‌های زیست محیطی قانونی (الزامی) هزینه‌هایی هستند که بدلیل پذیرفتن قوانین و مقرررات دولتی مربوط به محیط زیست به شرکت تحمیل می‌شود شامل: آگاه سازی، گزارشگری، نظارت، آزمون، مدل سازی، مطالعه و بایگانی.

طبقه‌بندی هزینه‌های زیست محیطی:

شناسایی و تحلیل و تفسیر هزینه‌های زیست محیطی و ارتباط آنها با فرایند تولید محصولات و یا دارایی‌های واحد انتفاعی برای تصمیم‌های بهینه مدیریت مهم است، رسیدن به هدفهایی مانند کاهش یا حذف قابل توجه مخارج زیست محیطی، افزایش درآمد و بهبود و عملکرد زیست محیطی شرکت مستلزم توجه خاص مدیریت به هزینه‌های زیست محیطی جاری و آینده دارد.

هزینه‌های زیست میحطی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. هزینه‌های داخلی (خاص شرکت)
2. هزینه‌های اجتماعی یا خارجی

هزینه‌های داخلی هزینه‌هایی که بطور مستقیم فعالیت مالی شرکت را تحت تأثیر قرار می‌دهد را هزینه‌های داخلی یا خاص شرکت نامیده می‌شود.

هزینه‌های خارجی یا اجتماعی شامل آن گروه از هزینه‌هایی است که واحد تجاری در ایجاد آن دخالت نداشته و هیچ پیامد اقتصادی مستقیمی برای فعالیتهای عملیاتی واحد تجاری ندارد.

هزینه‌های زیست محیطی که انتظار نمی‌رود در طول چند سال واقع گردند، ناشی از فعالیت عادی واحد تجاری نباشد، وابسته به تصمیمات مدیریت نمی‌باشد نظیر انفجار یک راکتور اتمی منجر به زیان محیط زیست می‌گردد به عنوان اقلام استثنایی طبقه‌بندی شده و هزینه‌هایی در بیشتر موارد با فعالیتهای عملیاتی واحد تجاری مرتبط می‌باشند به عنوان هزینه‌های عملیاتی و در موارد استثنا هزینه‌هایی که با فعالیت عملیاتی مرتبط نمی‌باشند نظیر پاکسازی یک محل متروکه به عنوان هزینه عملیاتی طبقه‌بندی می‌شود.‌

 

حسابداری زیست محیطی شرکتی و گزارشگری آن

مقدمه:

چالش های متعدد زیست محیطی در فعالیت شرکت ها وجود دارد. اینکه چطور شهروندان شرکت از عهده چالش های زیست محیطی شان بر می آیند، یک پرسش کلیدی است. حسابداری ، تمام فعالیت های اقتصادی شرکت را اندازه گیری و گزارش می کند اما حسابداری در زمینه مدیریت زیست محیط شرکت این روزها تحت توجه بیشتری قرار دارد. حسابداری زیست محیطی در ۲ چشم انداز کلی قابل درک است. یکی مرتبط با حسابداری زیست محیطی در سطح کلی و دیگری حسابداری زیست محیطی در سطح شرکت. این مقاله جنبه های مختلف گزارشگری و حسابداری زیست محیطی را بررسی می کند. حسابداری بر اندازه گیری وقایع اقتصادی و خلاصه کردن گزارشگری آنها در قالب صورتهای مالی برای استفاده ذی نفعان از قبیل بانکداران، بستانکاران، سرمایه گذاران، عموم و دولت می پردازد . گزارشگری، عملیات پایانی حسابداری است. برای افزایش انعکاس پذیری ارقام حسابداری، صورتهای مالی می بایست توسط یک حسابرس مستقل تائید شود. از این رو بدون چنین تائیدی ، صورتهای مالی ، مفید بودنشان را برای ذینفعان از دست می دهند.

حسابداری برای اندازه گیری زیست محیطی شرکت:

این متن برای شناسایی نقش حسابداری در اندازه گیری فعالیت های اقتصادی زیست محیطی ، اتخاذ تصمیم در مباحث مرتبط با زیست محیطی بر مبنای تجزیه و تحلیل منفعت – هزینه و مدیریت هزینه های زیست محیطی ، اتخاذ تصمیمات بودجه ای بر این مبنا توجیه سبز فرآیندها و محصولات ، آماده کردن صورتهای مالی طبق اصول پذیرفته شده حسابداری ، تهیه صورتهای مالی حسابرسی شده توسط حسابرس مستقل و افشاء در صورتهای مالی برای بالا بردن توان تصمیم گیری استفاده کنندگان ذینفع تاکید کرده است. به طور خلاصه موضوع به حساب آوردن اثرات اقتصادی برای تمام فعالیت های زیست محیطی شرکت برای افزایش کیفیت زندگی است. بر این اساس حسابداری در یک مفهوم  وسیع تر شامل مباحث حسابداری مدیریت و هزینه، مسائل مالی و در برگیرنده فعالیت های کنترلی از قبیل حسابرسی های داخلی و خارجی می باشد:

بعضی از مباحث مربوط عبارتند از :

• چگونه اثرات زیست محیطی روی عملیات حسابداری مرسوم و طبق خط مشی های قاعده مند حسابداری شناسایی می شود؟
• آیا هزینه هاودرآمدهای مرتبط بازیست محیط به طورجداگانه ای درسیستم مرسوم شناسایی، اندازه گیری و گزارش می شوند؟
• هزینه های زیست محیطی چیست؟ آیا تخصیص کامل هزینه های پنهان زیست محیط برای تصمیم گیری بهتر است؟
• آیا مبالغ تحمیل شده با توجه به معیارهای زیست محیطی مورد نیاز طی دروه به سر فصل های مناسبی تقسیم می شوند؟

این سر فصل ها شامل موارد ذیل می باشد:

• برخورد با فاضلاب
• برخودر با گاز زائد
• برخورد با مواد جامد زائد.
• تجزیه و تحلیل، کنتزل و تطابق
• اصلاح
• بازیافت
• حادثه و ایمنی …

• معیارهای حفاظت زیست محیطی چه تاثیراتی روی درآمدها و مخارج سرمایه ای شرکت در سال جاری دارد؟ آیا آنها روی دوره های آتی تاثیر خاصی می گذارند؟
• آیا فرآیند تصمیم گیری مخارج سرمایه ای به طور مناسبی برای توجیح تکنولوژی سبز اصلاح و تعدیل شده است؟
• خط مشی پیروی شده در خصوص استهلاک مخارج سرمایه ای مربوط با زیست محیط چگونه است؟
• آیا سیستم موجود، به ثبت و گزارشگری ذخیره ها و بدهی های زیست محیطی شرکت می پردازد؟
• نحوه برخورد شرکت، با مخارج اضافی تحمیل شده برای آموزش کارکنان در جهت افزایش آگاهیهای زیست محیطی چگونه است؟
• سالیانه چه مقدار روی تحقیق و توسعه برای نوآوری فرآیندها و محصولات دوستدار محیط زیست صرف می شود؟
• آیا حوزه­ای برای Catastrophe reserves وجود دارد؟
• آیا تصمیم نوآوری محصول با محیط زیست سازگاری دارد؟ آیا شامل هزینه های اضافی می گردد؟
• زیست محیطی چه مزایایی دارد؟ آیا می توان این مزایا را شناسایی ، اندازه گیری و افشا کرد؟
  • مزایای فرآیند
  • مزایای محصول
  • مزایای سال مالی
  • و سایر مزایا
• دریافت اعتبار ISO 14000 و به دنبال آن استانداردهای ISO 14001  چه تاثیری روی سود آوری شرکت دارد؟
• آیا ISO 14001 ، سود خالص عملیاتی شرکت را افزایش می دهد؟
• استانداردهای حسابداری مورد نیاز جهت اندازه گیری و گزارشگری فعالیت های اقتصادی زیست محیطی چه هستند؟ آیا FASB یا AASB چنین استانداردهایی دارد؟ ICAI چگونه با سایر تدوین کنندگان استانداردهای بین المللی حسابداری معتبر برای تدوین استانداردهای حسابداری مناسب جهت شناسایی ، اندازه گیری و افشای درآمدها و هزینه های زیست محیطی یک شرکت همکاری می کند؟
• آیا شرکت یک سیستم حسابرسی جداگانه معرفی کرده است؟ اگر بله ، چه اقرادی ، تیم حسابرسی را تشکیل می دهد؟
• کارمندان داخلی یا خارجی ؟ ترکیب تیم چگونه است؟
• فرم گزارش حسابرسی زیست محیطی، بخشی از گزارشگری قانونی حسابرسی است یا گزارشگری زیست محیطی جداگانه ؟
• سطح گزارش گری مسئولیت اجتماعی در گزارشگری سالیانه چقدر است؟ آیا گزارشگری فعالیت های زیست محیطی بخشی از مسئولیت اجتماعی بوده و به طور جداگانه شان داده می شود یا تنها به عنوان یک بخش از گزارش مدیر نشان داده شده است؟
• آیا شرکت، هزینه فعالیت های زیست محیطی را در گزارشگری سالیانه تحت سر فصلی جداگانه نشان می دهد؟ این که انها با اقدام هزینه های عملیاتی جمه می شوند؟

مباحث فوق با تصمیم گیری در زمینه  حسابداری مدیریت زیست محیطی شرکت ارتباط دارد. غیر ممکن است که بخواهیم کلیه موارد را بحث نماییم . اما تعداد اندکی را به طور خلاصه مورد بررسی قرار می دهیم.

خط مشی های حسابداری:

فرم خط مشی های حسابداری، مبانی اندازه گیری و گزارشگری فعالیت های اقتصادی شرکت بوده و برای درک ارقام حسابداری در گزارش های سالیانه ضروری است.

در هند، استاندارد حسابداری (AS)1 ، افشای خط مشی های حسابداری، جهت تهیه و ارائه صورتهای مالی با نشانی خط مشی های حسابداری مهم سرو کار دارد.

هدف این استاندارد افزایش فهم بهتر صورتهای مالی از طریق افشای خط مشی های حسابداری مهم در صورتهای مالی و روش انجام آن است .

چنین افشایی تطابق بین شرکتی و بین دوره ای رابه طور معنا داری ، ساده تر می کند.( فرم خطی مشی های حسابداری مبنای اندازه گیری گزارشگری فعالیت های اقتصادی شرکت است  و برای فهم ارقام حسابداری آن در گزارش های سالیانه ضروری  است.)

تعداد کمی از افشای خط مشی های حسابداری مرتبط با فعالیت های اقتصادی زیست محیطی شرکت عبارتند از :

• تاثیر مالی معیارهای خفاظت محیط زیست هم بر مخارج سرمایه ای و در آمدها وهم بر مبنای چنین طبقه بندی
• سرمایه ای کردن و انباشتگی هزینه های زیست محیطی و استهلاک آن بر این مبنا.
• اندازه گیری و افشای ذخیره ها و بدهی های زیست محیطی.
• تنظیم catastrophe reveres و استفاده مشابه
• هزینه – درآمدهای زیست محیطی و طبقه بندی آنها در سر فصل های مناسب از قبیل: بازیافت ، اصلاح، حادثه و ایمنی .
• افشای بدهی های احتمالی

( هزینه های زیست محیطی ممکن است پنهان، اجتماعی و ساختاری ظاهری داشته و یا چنین هزینه هایی می تواند بخشی از هزینه های تخصیص یافته دارایی هایی استفاده شده جهت جلوگیری از انحرافات زیست محیطی باشد.)

خارج از مباحث ذکر شده بالا افشای بدهی های احتمالی یک مبحث پیجیده است. مبلغ بدهی احتمالی به پایین بودن سطح آگاهی  زیست محیطی شرکت بستگی دارد. استفاده از معیارهای بالاتر توسط شرکت جهت بالا بردن فعالیت های زیست محیطی باعث مبلغ پایین تر مشمول می گردد. بدهی های احتمالی در صورتی که اهمیت داشته باشد در یادداشت های صورتهای مالی افشا می شود. بدهی های احتمالی مرتبط با فعالیت های زیست محیطی شرکت شامل موارد ذیل است:

• بدهی ها، اندوخته ها، و ذخایری که برای دوره جاری گرفته شده اند و مبالغ انباشته تا تاریخ
• در صورتی که وقوع رویداد محتمل باشد، بدهی های احتمالی با برآوردی از مبلغ بدهی، زیان احتمالی نیز در صورت قابلیت اجرای معقول ، توان کمی شدن دارد. در صوتی که نتوان زیان احتمالی را به طور معقولانه برآورد کرد،شرحی از ماهیت بدهی احتمالی را می بایست تهیه کرد. و دلیل این که چرا برآورد مبلغ زیان نمی تواند در بخش یاد داشت ها بیاید نشان داده شود.

استاندارد، افشای رویدادهای احتمالی را در صورتی ملزم می کند که بر وضعیت مالی، اثر با اهمیتی داشته باشد. افشای ساده رویدادهای  پس از تاریخ ترازنامه انتظار نمی رود که مفید باشد همان طور که پیش بینی آتی را تسهیل نمی کند، و برای افشای اثر چنین رویدادهایی روی درآمدها، هزینه ها ، دارایی ها و بدهی های واحد گزارشگری ضروری نیست.

مدیریت هزینه های زیست محیطی:

مدیریت هزینه های زیست محیطی نمی تواند عوامل زیست محیطی را نادیده بگیرد. هزینه های زیست محیطی ممکن است پنهان، اجتماعی و ساختاری ظاهری داشته و یا چنین هزینه هایی می تواند بخشی از هزینه های تخصیص یافته دارایی های استفاده شده جهت جلوگیری از انحرافات زیست محیطی باشد. هزینه های مخفی در ، هزینه های سربار ناشی از عملیات لحاظ می شود، به جای این که به قسمتهایی که واقعاً از خدمت استفاده می کند بر گردد. این عناوین به تخصیص و تجزیه و تحلیل کامل و مناسب جهت کنترل و تصمیم گیری نیاز دارد.

جهت تخصیص دقیق هزینه ها ممکن است از هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) استفاده شود. چون هزینه های مخفی بخشی مهمی از کل هزینه های شرکت را اشغال می کند، اثر تخصیص هزینه های غیر مستقیم به محصولات یا خدمات به طور دقیق تری مهم خواهد بود. در مدیریت استراتژیک هزینه، تاکید بر جلوگیری از عدم تخصیص هزینه های غیر مستقیم به محصولات و فرآیندها و اطمینان از تخصیص علمی تر به محصولات و خدمات می باشد.

مدیریت بهتر هزینه ها، قابلیت سود آوری و ارزش سهام داران را بالا می برد. بعضی از شرکت ها می توانند هزینه ها را حذف و همزمان عملکرد زیست محیطی را توسعه دهند.

 (Business and the Environment 1991) به عنوان مثال هتل های زنجیره ای اصلی برای بیش از ۲ دهه سعی کردند تا این رویکرد را دبنال کنند. این استراتژی شامل کاهش تولید ضایعات جامد و حذف آنها و استفاده انرژی بود. تمام آنها تقریباً بطری های کوچک شامپو و قالب صابون را با بسته های کوچک شامپو و صابون مایع جایگزین کردند و توانستند مبالغ بالایی را هم در مصرف و هم در ضایعات کالاها و توسط مشتری ذخیره کنند.

شرکت های صنعتی می توانند هزینه ها را حذف کرده و عملکرد زیست محیطی را در همان زمان از طریق طراحی مجدد ضایعات روتین یا غیر قابل انعطاف پذیر افزایش دهند. شرکت Xerox را به عنوان مثال در نظر می گیریم.

در ۱۹۹۰،مدیریت شرکت، جواب چالش را با یک برنامه زیست محیطی خلاق داد. به عبارت دیگر نهایتاً تلاشهایی مثل کاهش ضایعات، طرحهای بر گرداندن محصول و طراحی و  دوستدار با محیط زیست را لحاظ کرد. در ادامه دهه ۹۰ ترکیبات تولیدی بزرگ شرکت Xerox  در Webster و Newyork تنها ۲% از ضایعات خطرناکشان وارد محیط زیست شد. سپس شرکت، برنامه را یک موقیعت نامحدود نام نهاد.

(Business and the Environment صفحات ۴۷-۴۶)

بنابراین ذخیره گیری نمایشی هزینه زمانی که یک شرکت تحت فشارهای وحشتناک بازار باشد ممکن است ایجاد گردد. آیا مقررات سخت گیرانه محیطی، همان نوع فشار را روی شرکت می گذارد که فشار رقابتی می گذارد.

مقوله  مهم دیگر در مدیریت هزینه زیست محیطی، مدیریت بیمه و دیگر هزینه هاست. برای بسیاری، مدیریت زیست محیطی به معنای مدیریت ریسک است. هدف اولیه ، پرهیز از هزینه هایی است که با یک حادثه ( رویداد ) صنعتی مرتبطند.

تحریم یک مشتری یا یک دادخواهی زیست محیطی. مدیریت این محدوده ها به طور موثری، خودش می تواند منبع مزیت رقابتی باشد. یک شرکت می تواند بازنگری خط مشی های بیمه و سیستم های ریسک مدیریت منفعت ببرد. آیا شرکت خط مشی های درست را انتخاب می کند؟ هنگامی که پوشش ، بیش از حد قیمت گذاری شده ، آیا ریسکی باقیمانده است؟

آیا به مدیران می بایست پاداش داد هنگامی که ریسک عملیاتشان را از طریق ناکامی در کنترل درست آن ، پایین بیاوند؟

شرکت می تواند ارزش نسبی سرمایه گذاری بیشتر در سیستم های دوستدار محیط زیست،تیم های پاسخ سریع و دیگر سیستم ها و فعالیت هایی که ریسک زیست محیطی را کاهش می دهد را تجزیه و تحلیل کند. همچنین شرکت می تواند در جهت تغییر رفتار کارکنان به سمت مباحث ایمنی و زیست محیطی از طریق طراحی آموزشی مناسب و هدایت اغلب چنین برنامه هایی در جهت کاهش ریسک حوادث عمل کند. ریسک زیست محیطی می تواند از طریق تجزیه و تحلیل کمتر سخت گیرانه و پافشاری روی تغییر برنامه های فرهنگی و آموزشی به طور موثری عمل نماید. مانند ریسکهای تجاری سنتی، بعضی از سرمایه گذاری ها در مدیریت ریسک زیست محیط، محتاطانه هستند.

اصول گزارشگری و محتوای آن :

آماده سازی و ارائه گزارش های مالی شرکتی که د ر یک زمینه حاص قابل اجرا هستند توسط GAAP هدایت شده است. گزارشگری عملکرد زیست محیطی شرکت به طور کلی به عنوان یک بخش از گزارشگری اجتماعی شرکت (CSR) تلقی شده و احتمالاً توسط همان اصول، خط مشی ها و تنظیمات قانونی هدایت شده است. در این مقاله بر مباحث مرتبط با پایدار بودن تاکید شده است. توسعه پایدار اقتصادی ، در برگیرنده عملکرد اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی شرکت است.

گروه شرکتهای Royal, Dutch/shell ، گزارشگری توسعه زیست محیطی را از یک روش جالب که در شکل ۱ نشان داده شده در نظر می گیرند.

شکل ۱ – توسعه پایدار اقتصادی

 

اقتباس از Cairncross,1991

(مدیریت بیاید جهان را از دید سهامداران ببیند)

 

 

بنابراین از نقطه نظر پایدار بودن ، گزارشگری می تواند بعد  متفاوتی را فرض کند. بر این اساس اصول  گزارشگری و محتوی ریشه دار فرض پایدار بودن به طور خلاصه در ذیل بحث شده است.

اصول گزارشگری:

خط مشی های نو آوری گزارشگری جهانی (GRI)(Global reportinginitiative) اولین نسخه از اصولی هستند که برای ایجاد یک تعادل گزارشگری مستدل روی فعالیت های اقتصادی عملکرد زیست محیطی و اجتماعی ضروری هستند. می باشد. ۲۰۰۲ GRI یک مجموعه تجدید نظر شده از اصول با مزیت زمانی و آموزشی از طریق کاربرد خط مشی های ژوئن ۲۰۰۰ را ارائه می دهد.

این اصول از نظر تئوری برای بلند مدت طراحی شده و انتظار می رود پایه  محکمی ایجاد کند تا معیار عملکرد آن ، موجب دانش و آموزش جدید شود پرسش ها و پاسخ های اجتماعی کوتاهی که در این زمینه مطرح است بقرار ذیل  می باشد:

• چه اصولی چارچوب گزارش را تشکیل می دهد؟ اصول اصلی ، شفافیت، در برگیرندگی و قابلیت حسابرسی است.
• چه اطلاعاتی باید گزارش شود؟ اطلاعاتی که در بر گیرنده کامل بودن ، مربوط بودن  و پایدار بودن باشند.
• چه چیزهایی کیفیت یا قابلیت وصول  اطلاعات گزارش شده است؟ معیار مورد نیاز، دقت ، بیطرفی و قابلیت مقایسه شده است.
• چه چیزهایی قابلیت وصول (چطور ، کی) اطلاعات گزارش شده است آن شامل ۲ جنبه مهم کیفی است: شفافیت و به موقع بودن
• آیا گزارش زیست محیطی قابل حسابرسی است؟ اصول قابلیت حسابرسی با چند اصل دیگر مثل قابلیت مقایسه ، دقت، بی طرفی، کامل بودن مرتبط است. قابلیت حسابرسی بیان می کند که فرآیند آماده سازی گزارش و اطلاعات در خود گزارش استانداردهای کیفیت ، اتکا پذیری و دیگر انتظارات مشابه را برآورده می کند.

 

 

اصول شفافیت و در بر گیرندگی نقطه آغازین برای فرآیند گزارشگری می باشد در بافت  تمامی اصول تنیده شده است. شفافیت در گزارشگری یک کاربرد در حسابدهی دارد.( توضیح واضح آشکار از عمل یک نفر به آنهایی که حق منطقی برای تحقیق و بررسی دارند)

اصل شمول( در برگیرندگی) در این فرض ریشه دارد که دید استفاده کنندگان ذی نفع برای فهم گزارشگری کامل است و باید در فرآیند طراحی یک گزارش ، یکی شود. اصل اساسی سوم، همان طور که در شکل ۲ نشان داده شده است بایست قابلیت حسابرسی می باشد، این اصل بر میزانی که سیستم های مدیریت اطلاعاتی و عملیاتهای ارتباطی ( مکاتباتی) خودشان را به آزمون دقت معطوف کردند هم از طریق بخش های داخلی و هم بشخهای خارجی اشاه دارد. به بیان دیگر، اطلاعات گزارش شده ، باید ثبت ، چاپ و تجزیه و تحلیل و افشا شده، البته به روشی که حسابرسان داخلی قابلیت اتکای آن را تصدیق کنند.

به طور خلاصه اصول مطروحه فوق می بایست در اطمینان از گزارش توسعه پایدار، اطمینان ایجاد کند:

• یک حساب معقول  و متعادلی از عملکرد اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی ارائه می دهند و منجر به مشارکت سازمانی برای توسعه پایدار می شود.
• مقایسه زمانی و بین سازمانی را تسهیل می کند.
• قابلیت اعتبار مباحث مرتبط با استفاده کنندگان ذی نفع را بیان می کند.

محتوای گزارش ها:

بخش C خط مشی ها GRI ، محتوای گزارش ها را در ۵ بند بیان می کند:

• تشریح دیدگاه استراتژی
• نموداری از ساختار گزارشگری سازمانی و عملیاتی و از چارچوب گزارش
• ساختار حاکمیت و سیستم های مدیریتی
• شاخص محتوا و
• مقیاس ها( شاخص ها) ی عملکردی ( اقتصادی،زیست محیطی، اجتماعی، تکمیلی در صورت امکان)

مقیاسهای عملکردی بر اساس ۳ جنبه تعریف مرسوم اقتصاد پایدار، محیط زیست و جامعه گروه بندی شده است. جدول ۱ حاوی شاخص های عملکرد بر حسب سلسله مراتبی شامل طبقه، وضع ظاهر و شاخص می باشد.

شاخص های عملکردی می تواند هم در شکل کیفی و هم کمی و یا در هر ۲ شکل بیان شود. شاخص های کمی قابل حسابرسی بوده و اطلاعات درست تری جهت اتکا ارائه می دهد.

( حسابرسی زیست محیطی به یک روش سیستماتیک از تعیین مقررات زیست محیطی اشاره دارد که با فرآیند ها و محصولات قابل پذیرش از نظر زیست محیطی این که فعالیت های تجاری شرکت تاثیر معکوس بر محیط زیست نداردهمراه گشته است حسابرسی زیست محیطی کمک می کند به یک شرکت تا  مباحث را قبل از این که تبدیل به مشکلات بزرگی شوند و بر محیط زیست و شرکت تاثیر بگذارند، شناسایی نماید.)

شاخص های کیفی، مکملی، برای ارائه تصویری کامل از عملکرد اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی،  سازمان است. در وضعیت پیچیده جایی که امکانی برای تشخیص یا اندازه گیری شاخص های کمکی که مشارکت شرکت را به طور مثبت یا منفی در مورد شرایط زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی وجود ندارد، اطلاعات کیفی، وسیله ای بسیار مناسب به حساب می آید.

جدول ۱- شاخص عملکرد پایدار
طبقه		لحاظ
۱	اقتصادی	مشتریان
	اثرات مستقیم اقتصادی	ملزومات
		کارمندان
		ارائه دهندگان سرمایه
		بخش عمومی( مالیات، زیر مجموعه ها و …)
۲	زیست محیطی	مواد
		انرژی
		اب
		تنوع زیستی
		دفع مایعات و ضایعات
		ملزومات
		محصولات و خدمات
		تطابق
		همه چیز
۳	اجتماعی:	استخدام
	۱- عملیات کارگری و کار مناسب	رابطه مدیریت و کارگر
		بهداشت و ایمنی
		آموزش ، تمرین
		تنوع و فرصت
	۲- حقوق بشر	استراتژی و مدیریت
		عدم تبعیض
		C Freedom of Association
		قرارداد جامع
		کار کودکان
		کار اجباری
		عملیات های منظم
		عملیاتهای ایمنی
		حقوق بومی
	۳-  جامعه	اجتماع
		دزدی و فساد
		مشارکت سیاسی
		رقابت و قیمت گذاری
	۴- مسئولیت محصول	ایمنی و سلامت مشتری
		محصولات و خدمات
		تبلیغات
		احترام به حقوق فردی

 

عملیات گزارشگری shell 3003 :

شرکت نفتی Royal Dutch خط مشی های CRF را برای تهیه  و ارائه گزارشگری خود دنبال می کند عنوان گزارشShell در سال ۲۰۰۱ « مردم ، سیاره ، سود » نام داشت.  پس شرکت  بسیاری از تغییرات را در گزارش ۲۰۰۱ خود جهت توسعه کیفی و محتوایی آن در سالهای بعدی لحاظ کرد.

( خط مشی های خلاق گزارشگری جهانی (GRI) ژوئن ۲۰۰۰ مجموعه ای تجدید نظر شده از اصول با مزیت زمانی و آموزشی از طریق خط مشی های ژوئن ۲۰۰ ارائه داد. این اصول با برنامه ریزی بلند مدت طراحی شده اند و یک اصل اساسی بر مبنای اندازه گیری عملکرد که توسعه خود را روی دانش و آموزش جدید ادامه خواهد داد، ایجاد کرده است.

در گزارش shell در سال ۲۰۰۳ شرکت ملاحظات توسعه پایدار را به قرار ذیل جمع بندی کرده است:

• کمیته ای با مسئولیت اجتماعی بدون هیات مدیره اجرا یی که عملکرد حال حاضر را با استفاده از اصول تجاری شرکت بازنگری می کند ( شامل: پشتیبانی برای حقوق پایه بیشتر و تعهد شرکت به توسعه پایدار)
• خط مشی ها و استانداردهای اجباری Shell:

( اصول تجاری، بهداشتی ، ایمنی و خط مشی های زیست محیطی،استانداردهای عملکرد  زیست محیطی جهانی )

اطمینان داخلی: مسئول اجرایی بخش های تجاری باید اطمینان بدهد سالانه که عملیاتهایشان با استانداردها و خط مشی های Shell تطابق دارد.

• ارزیابی و پاداش
• بازنگری سرمایه گذاری: تمامی پروژه ها ملزم به تکمیل جمع بندی برآوردهای تاثیر بهداشتی، اجتماعی و محیط زیست هستند.
• ارتباط جوامع: برای مثال در گزارش ۲۰۰۳ تمام شهرهای اصلی یک طرح عملکرد اجتماعی با بازنگری داخلی برای کاهش حداکثر ریسک ارائه داده، همین طور مناطق تولید کننده و استخراج عمده نفت و شرکتهای تولیدی و پروژه ای همین  کار را در سال ۲۰۰۴ انجام داده اند.
• توسعه رهبری: شرکت آموزش کارکنان را به عهده گرفته و ارتباطات داخلی با آن ها انجام می دهد تا آن جا که کارکنان به طور روز افزون مشارکتشان را برای توسعه پایدار بر اساس شغلشان بفهمند.

 

داده عملکردی:

گزارش ۲sheel در ۲۰۰۳  محتوای عملکردی ( صفحات ۲۲ تا ۲۵) بر اساس

• شاخصهای کلیدی
• عملکرد اقتصادی
• شاخص های کلیدی عملکرد زیست محیطی
• شاخص های کلیدی عملکرد اجتماعی هستند.

مثالهایی از هر کدام به قرار ذیل است:

• شاخص های اقتصادی:

بازده کل سهامدار( ۲۰۰۳- ۱۹۹۴) . به عنوان مجموع افزایش ارزش موجودی انبار محاسبه شده و بازده ناشی از سرمایه گذاری مجدد سود قابل تقسیم قبل از مالیات است. برای سایر شاخص ها در سایت www.shell.com/annulteport  وwww.shell.com/sheureport/data   آمده است:

پتانسیل گرمایش جهانی ( میلیتون هاتنCO2 معادل با هدف ۲۰۱۰ )

کارآیی انرژی در جهت:

• محصولات نفتی
• شیمیایی
• اکتشاف و تولید
• کل spill ها (هزاران تن)
• شعله ور بودن در اکتشاف و تولید ( میلیون ها تن) ( درصد بیرونی عملکرد زیست محیطی)

 

 

۳- شاخص های اجتماعی:

تنوع و شمول یا در برگیرندگی ( مانند تنوع نوع رهبریت ارشد، مدیریت و سرپرستی / کارکنان حرفه ای )

مرگ و میر:

نرخ تصادف مرگ بار در میان کارکنان و پیمانکاران ( هر ۱۰۰ مایل ساعت کار) کل مجروحین اخیراً گزارش شده در میان کارکنان و پیمانکاران ، هر میلیون ساعت کار)

شهرت( Shell و نزدیک ترین رقیب، بر آورد در میان کل عموم )

جمع بندی ( بر مبنای بررسی  بین کارکنان) در رابطه با کارکنان.

 

حسابرسی زیست محیطی (EA) :

برای بیشتر شرکتهای هوشمند از نظر زیستی یک حسابرسی زیست محیطی بسیار مهم است. این مفهوم ابتدا در ایالات متحده توسعه پیدا کرد. جاییکه شرکت ها از طریق حسابرسی زیست محیطی، جهت تطابق با قوانین زیست محیطی استفاده کردند.

(caironcross, 1992) بعد از فاجعه PHOPAL این شرکت ها نگران سرپرستی و نظارت بر زیر مجموعه ها شان  بودن و از آن پس شرکت های چند میلیتی، حسابرسی خارجی خود را شروع کردند.

در اروپا تعهدات زیست محیطی کمتر جدی بود. و شرکت ها ، حسابرسی زیست محیطی را به عنوان یک روش اینکه چطور  آنها می توانند عملکرد زیست محیطی شان را توسعه دهند تا مسئولیت های زیست محیطی شان را به جهان بیرونی تشریح کنند می دیدند، در هندوستان این عملیات هنوز محسوب نشده، هر چند برخی شرکت ها در بخش خصوصی مانند TISCO,ITC و تعداد کمی دیگر به صورت دوره ای ، حسابرسی زیست محیطی را اجرا کردند.

حسابرسی زیست محیطی به یک روش سیستماتیک تعیین مقررات زیست محیطی اشاره دارد که با فرآیندها و محصولات قابل پذیرش از نظر محیط زیست و این که فعالیت های تجاری شرکت اثر معکوس بر محیط زیست نمی گذارد ، همراه گشته است.

حسابرسی زیست محیطی: کمک می کند به یک شرکت تا مباحث را قبل از اینکه تبدیل به مشکلات بزرگی شوند و بر محیط زیست و شرکت تاثیر بگذارند، شناسایی نماید. حسابرسی زیست محیطی ارزیابی هدفمندانه­ای از این است که چقدر شرکت فعالیتهای مرتبط با محیط زیست خود را به خوبی مدیریت کرده است. فعالیت های زیست محیطی بیشتر در حسابرسی زیست محیطی مورد توجه هستند. در اینجا مباحث مهمی در مورد حسابرسی زیست محیطی وجود دارد. تعدادی از آنها که در بحث حسابرسی زیست محیطی مورد توجه قرار گرفته اند به شرح ذیل است:

• چه مناطقی می بایست تحت حسابرسی زیست محیطی در یک کشور در حال توسعه مثل هندوستان قرار گیرد؟
• چه کسی باید حسابرس را هدایت کند و چه چیزی باید روش شناسی، ابزار و تکنیک های حسابرسی می باشد؟
• آیا باید شکل گزارش حسابرسی زیست محیطی بخشی از گزارش حسابرسی قانونی باشد یا باید در یک گزارش جداگانه باشد؟ در اقتصادهای در حال توسعه ، آگاهی زیست محیطی در میان شهروندان در درجه بالایی قرار ندارد و به دلیل قوانین با دقت پایین ، تعهدات زیست محیطی کمتر موردتوجه قرار گرفته. محدوده حسابرسی بنابراین در حفظ دیدگاه آگاهی زیست محیطی شرکتی، خط مشی زیست محیطی آن و تعهد و در نهایت اثر فعالیت های آن روی محیط زیست پایه گذاری شده است. بعضی از محدوده های ذکر شده عبارتند از : (PALIWAL-2001)
• خط مشی زیست محیطی شرکت و الزام مدیریت
• محافظه کاری منابع( بخش (e) (1) 217 از قانون شرکت ها- سال ۱۹۵۶)
• محیط زیست کاری، ایمنی و سلامت شاغلین.

[۱] ماده ۴۵ قانون ویول برخی از درآمدهای دولت و میرف آن در موارد معین میوب ۲۸/۱۲/۱۳۷۳ (بند، د)

[۲] تعهد قانونی، تعهدی است که قرارداد یا الزامات قانونی ناشی می‌شود.

[۳] تعهد عرفی، تعهدی است ناشی از اقدامات واحد تجاری در مواردی با توجه به نحوه عمل خود در گذشته سیاستهای اعلام شده یا آیین‌نامه‌های جاری کاملاً مشخی، به سایر اشخای نشان داده است که مسئولیت خایی را خواهد پذیرفت و در نتیجه، واحد تجاری انتظاری بجا برای آنها ایجاد کرده است که مسئولیت‌های خود را ایفا خواهد کرد.

[۴] ذخیره، نوع بدهی است که زمان تسویه و یا تعیین مبلغ آن توام با ابهام نسبتاً قابل توجه است.

[۵] بدهی، عبارت از تعهد انتقال منافع اقتیادی توسط واحد تجاری ناشی از معاملات یا سایر رویدادهای گذشته است.

[۶] هزینه‌یابی چرخه عمر محصولات یکی از تکنیکهای مدیریت هزینه است که برای شناسایی و هدایت هزینه محصولات در طول چرخه عمر آنها بکار گرفته می‌شود، چرخه عمر محصول عبارت از فاصله زمانی بین طراحی و عرضه یک محصول جدید به بازار و حذف آن بدلیل نبود تقاضای کافی برای آن محصول در بازار است. (عالیپور، صنعتی یک ص ۶۹)