
یکی از موضوعات بحثبرانگیز کنونی در حوزه اقتصاد، بانکداری، کسب و کار و بهتبع آن حسابداری، پول رمزگذاری شده و حسابداری آن است که اخیرا نیز در کشور ما از سوی مقامات دولتی (وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و بانک مرکزی) و نیز دارندگان کسبوکار بهشدت مورد توجه قرار گرفته است.
پول رمزگذاری شده، یک واسطه مبادله مانند ریال و دلار است؛ اما از نوع دیجیتالی که در آن از تکنیکهای رمزگذاری برای کنترل ایجاد واحدهای پولی و انتقال آنها از شخصی به شخص دیگر استفاده میشود. در حالحاضر انواع مختلفی از پولهای رمزگذاری شده وجود دارند که معروفترین آنها یعنی بیت کوین در ژانویه ۲۰۰۹ پا به عرضه وجود گذاشت. از آن زمان، بیشتر افراد متخصص در بازاریابی، این حوزه را توسعه دادند و در حالحاضر شاهد نامهای عجیبوغریبی مانند اتریوم، ریپل، لایتکوین و بسیاری نامهای دیگر برای پولهای رمزگذاری شده هستیم.
من به نوبه خودم هیچ وقت پول رمزگذاری شده نخریده و نفروختهام و به عنوان یک حسابدار، شاید وقتی آیافآراس، استانداردی برای آن منتشر کرد، در این حوزه سرمایهگذاری کنم! مانند دلار آمریکا. پولهای رمزگذاری شده ارزش ذاتی ندارند و به همین خاطر قابل تبدیل به یک کالای دیگر مانند طلا نیستند. بر خلاف دلار آمریکا، پولهای رمزگذاری شده شکل فیزیکی ندارند، وسیله قانونی مبادله نیستند و هماکنون توسط هیچ دولت یا شخصیت قانونی عرضه نمیشوند، همچنین عرضه و کنترل آن توسط هیچ بانک مرکزی انجام نمیشود؛ بلکه همه تراکنشهای آن توسط کاربران سیستم اجرا و معتبر میشود؛ بدون اینکه هیچ واسطهای (مانند یک بانک) این کارکرد را تسهیل کند. شاید برای شما این سوال پیش بیاید که چرا از واژه پول رمزگذاری شده استفاده شده است؟
پاسخ این است: زیرا تکنولوژی آن بر اساس رمزنگاری کلید عمومی است. شاید برای ما که دکترای برنامهنویسی نداریم، بهتر باشد بگوییم زیرا ارتباطات مبتنی بر آن در مقابل اشخاص ثالث، امن است. پیامدهای حسابداری پولهای رمزگذاری شده چیست؟ داشتن ویژگیهایی چون سرعت، سهولت و صرفهجویی در هزینهها باعث شده است تا پولهای رمزگذاری شده قابلیت تبدیل شدن به یک گزینه رایج برای انجام پرداختها را بهدست آورند. هماکنون برندهایی چون ایبی، دل، پیپل و حتی موسسه حسابرسی پیدبلیوسی، پرداخت از طریق بیتکوین را پذیرفتهاند. اگرچه کارکرد اصلی پول رمزگذاری شده بهبود توانایی طرفین برای انجام تراکنش دیجیتالی با یکدیگر است، اما تاکنون بیشتر سرمایهگذاران با امید کسب سود سرمایهای در پولهای رمزگذاری شده سرمایهگذاری کردهاند. شاید جالب باشد بدانید ارزش بیتکوین از ژانویه ۲۰۱۷ تا ابتدای نوامبر ۲۰۱۷ یعنی ظرف مدت ۱۰ ماه، هفت برابر شدهاست.
شاید اگر من هم بهجای کار در موسسه حسابرسی، در بیتکوین سرمایهگذاری میکردم، الان وضع دیگری داشتم! جالب است بدانید بانک مرکزی کشورمان اعلام کرده که بهکارگیری ابزار بیتکوین در مراکز پولی و مالی ممنوع است، اما در عمل، استخراج بیتکوین و سایر پولهای رمزگذاری شده و معامله آنها در کشورمان در حال انجام است. شاهد مدعا این توییت وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات است که: «خیلی از مردم ارزهایی مانند بیتکوین خریدهاند». وی همچنین از همکاری وزارتخانهاش با پژوهشگاه پولی- مالی بانک مرکزی برای انجام پژوهش در این حوزه خبر دادهاست. طبعا نمیتوان با یک جمله دستوری «ممنوع است» صورت مساله را پاک کرد، بلکه لازم است بانک مرکزی، وزارت صمت، وزارت ارتباطات و مجلس شورایاسلامی ساز و کارهای لازم را برای پولهای رمزگذاری شده فراهم کنند و شاید استفاده از این نوع پولها در شرایط کنونی تحریمی کشور، خود یک ابزار شکستن تحریمهای پولی و بانکی باشد.
از آنجا که اشخاص ممکن است مبالغ هنگفتی از پولهای رمزگذاری شده را در اختیار داشته باشند و از طرفی نیز ارزش آنها تحتتاثیر نوسانات بعضا عمده قرار میگیرد، لذا حسابداری و گزارشگری آنها نیز مقوله بسیار مهمی است که باید از هماکنون مورد توجه قرار گیرد. باید خلاصه بگویم: استانداردهای حسابداری کنونی، حتی استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی، با این پیشفرض که روزی پولهای رمزگذاری شده خواهد آمد، نوشته نشدهاند. مشکلات حسابداری در حالحاضر: شاید اولین چیزی که به ذهن خطور کند، این باشد که پولهای رمزگذاری شده نوعی وجه نقد هستند؛ اما اینچنین نیست. این پولها واجد شرایط تعریف شده وجه نقد یا معادل نقد در استاندارد بینالمللی حسابداری شماره ۷ با عنوان صورت جریانهای نقدی نیستند زیرا هنوز در سطح گستردهای به عنوان وسیله مبادله مورد پذیرش قرار نگرفتهاند، توسط بانکهای مرکزی منتشر نشدهاند و دارای حق قراردادی برای دریافت وجه نقد یا معادل نقد نیستند.