کیفیت حسابرسی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس

حسابداری مدیریت یکی از درسهای دوره کارشناسی ارشد و دکترای حسابداری در دانشگاههای ایران است و بر خلاف بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان، جایگاهی در برنامه درسی دوره کارشناسی حسابداری دانشگاه‌های ایران ندارد. هدف کنونی از آموزش این درس، چندان مشخص نیست. به‌نظر می‌رسد محتوای فعلی آن، بیشتر بر اساس متون و کتابهای خارجی تدوین شده است و ارتباط محدودی با محیط فعالیتهای اقتصادی ایران دارد. از طرف دیگر، شیوه تدریس حسابداری مدیریت در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در بیشتر موارد مبتنی بر روشهای سنتی است. حسابداری مدیریت یکی از درسهایی است که روشهای تدریس آن طی سالهای اخیر تحولات چشمگیری در سطح جهان به‌خود دیده است، و بجاست که استادان ایرانی نیز مسیرهای تازه را بپیمایند. به‌عبارت دیگر، نیازهای اطلاعاتی مدیران، به‌عنوان استفاده‌کننده اصلی خروجی این سیستم، باید در تدوین محتوای درسی، روش تدریس و روش ارزیابی دانشجویان مدنظر قرار گیرد. توانایی دانشجویان در حل مسائل دنیای واقعی و ارائه راه حل در شرایط پیچیده، به‌جای تاکید بر یادگیری مطالب تئوری صرف، باید مبنای ارزیابی دانشجویان حسابداری قرار گیرد.
نگاره ۱، چارچوبی را نشان می‌دهد که اینگلیس و دال‌آلبا (Inglis & Dall, Alba, 1998) برای بازنگری در طراحی دروس و برنامه درسی پیشنهاد می‌کنند. همان‌گونه که این نگاره نشان می‌دهد، پس از تعیین هدفها و ساختار، روشهای تدریس و شیوه ارزیابی دانشجویان، وضعیت موجود محتوا و روش تدریس، ارزیابی و راههای بهبود کیفیت آنها پیشنهاد می‌شود.
این مقاله، با مرور دیدگاه‌های موجود درباره وجود شکاف میان دانشگاهیان و صنعت درباره حسابداری مدیریت آغاز می‌شود. سپس ارائه درس حسابداری مدیریت در دوره کارشناسی حسابداری و هدفهای ارائه این درس بررسی می‌شود و با ارائه پیشنهادهایی درباره روش تدریس حسابداری مدیریت با تاکید بر روشهای نوین تدریس و روش ارزیابی دانشجویان، ادامه می‌یابد.

برقراری رابطه بین آموزش حسابداری مدیریت و نیازهای صنعت
نوروش و مشایخی (۱۳۸۴)،‌ در تحقیقی،‌ وجود فاصله ادراکی بین دانشگاهیان و شاغلان حسابداری مدیریت را بررسی کرده‌اند. آنها با استفاده از پرسشنامه‌ای که در اختیار دانشگاهیان و افراد شاغل در حرفه قرار گرفته بود،‌ نتیجه گرفتند که بین دیدگاه‌های دو گروه مورد مطالعه در مورد مفهومها و روشهای پیشرفته حسابداری مدیریت و نیز برخی مهارتها و ویژگی‌های مورد نیاز برای فارغ‌التحصیلان حسابداری که قصد ورود به مشاغل حسابداری مدیریت را دارند، فاصله وجود دارد.
بهشتیان (۱۳۸۷) با بررسی برخی تحقیقات که عمدتاً در امریکا انجام گرفته‌اند،‌ نتیجه می‌گیرد که مباحث مربوط به دو حوزه «برنامه‌ریزی و کنترل» و «هزینه‌یابی» در هر دو محیط آموزشی و کار،‌ به یک اندازه مورد توجهند و در هر دو محیط تاکید و برداشت یکسانی از اهمیت این مبحثها وجود دارد. در مقابل،‌ فاصله درخور توجهی بین آموزش مباحث چهار حوزه «فنون تصمیم‌گیری»، «اندازه‌گیری عملکرد»، «حسابداری مدیریت راهبردی» و «روشهای مقداری» و کاربرد آنها در محیط کار وجود دارد. وی به نقل از کاپلان،‌ دانشمند بنام حسابداری مدیریت،‌ دلیل این فاصله را تاکید سنتی آموزش حسابداری مدیریت بر مدلهای ریاضی و وابستگی دیدگاه‌های اقتصادی و دوری جستن دانشگاهیان از روشهای جدیدی عنوان می‌کند که به‌دلیل افزایش رقابت در سطح جهانی در عمل پدید آمده‌اند.
وجود چنین شکافی را می‌توان به عوامل مختلفی نظیر نبود جایگاه و مقطع مناسب برای تدریس حسابداری مدیریت، نبود هدفهای روشن و مناسب برای این درس، بی‌تناسبی محتوای درس با نیازهای شغلی حسابداری مدیریت، انتخاب روش تدریس و روش ارزیابی نامناسب، و دوری و بیگانگی دانشگاهیان با محیط کار حسابداری مدیریت نسبت داد. در این مقاله برخی از این عوامل مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

ارائه درس حسابداری مدیریت در دوره کارشناسی حسابداری
حسابداری مدیریت، یکی از درسهایی است که گذراندن آن برای دریافت مدرک کارشناسی حسابداری از بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان الزامی است. رحمانی و همکاران (۱۳۸۷) در تحقیقی نشان دادند که در ۴۳ درصد از دانشگاههای خارجی مورد بررسی، گذراندن درس حسابداری مدیریت به‌عنوان یک واحد درسی جدا از درس حسابداری صنعتی (بهای تمام‌شده)، الزامی است. آنان در تحقیق خود ۳۵ دانشگاه از مناطق جغرافیایی مختلف جهان را که در ردیف ۵۰ دانشگاه برتر هر یک از پنج قاره جهان قرار داشتند، بررسی کرده بودند. علاوه بر این شواهد تجربی، از آنجا که یکی از جایگاه‌های اشتغال برای فارغ‌التحصیلان کارشناسی حسابداری، قرار گرفتن در سمت حسابداری مدیریت سازمانهاست، گنجاندن این واحد درسی در برنامه درسی دوره کارشناسی حسابداری دانشگاه‌های ایران ضروری و منطقی است. برخی مهارتهای مورد نیاز برای حسابداری مدیریت، در سایر دروس پوشش داده نمی‌شود. در ادامه این مقاله، مهارتها و هدفهای آموزشی درس حسابداری مدیریت به تفصیل مورد بررسی قرار خواهد گرفت و مشخص خواهد شد که اثرات منفی حذف این درس از برنامه دوره کارشناسی حسابداری، از طریق مباحث سایر دروس، به ویژه درس حسابداری صنعتی که تاکید آن بیشتر بر روی محاسبات ریاضی و محاسبه بهای تمام‌شده محصولات و خدمات است، جبران نخواهد شد.