درآمد و هزینه – بخش اول

مقدمه

از آنجائی که دفاتر اسناد رسمی به موجب بند ب ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم مکلف به ثبت فعالیتهای شغلی در دفتر درآمد و هزینه میباشند و هدف سازمان امور مالیاتی از در اختیار گذاردن دفاتر درآمد و هزینه این است که مشخص شود اولاً چه درآمدهائی توسط صاحبان دفاتر اسناد رسمی  تحصیل گردیده است و ثانیاً روابط مالی بین دفتر اسناد رسمی با سایر اشخاص  از چه قرار است و ثالثاً نتیجه درآمد و هزینه یک دفتر برای یک مدت یا دوره معین چه بوده است.

لذا ضروری است قبل از تحریر دفتر و ثبت هرگونه فعالیت مالی از برخی مقررات و قوانین مرتبط اطلاع حاصل گردد بدین منظور آئین نامه تحریر دفاتر ذیلاً مورد بررسی قرار داده میشود .

بخش اول : کلیات

منشاء الزام قانونی بر نگاهداری دفتر درآمد و هزینه بند ب ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم می باشد .

با توجه به بند ب ماده ۹۵ قانون مالیاتهای ـ صاحبان مشاغل موضوع این فصل مکلفند اسناد و مدارک مثبته کافی برای تشخیص درآمد مشمول مالیات خود نگاهداری کنند. صاحبان‌مشاغل از لحاظ تشخیص درآمد مشمول مالیات به گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند:

‌الف ـ صاحبان مشاغلی که به موجب این قانون مکلف به ثبت فعالیت‌های شغلی خود در دفاتر روزنامه و کل موضوع قانون تجارت هستند و باید دفاتر‌ و اسناد و مدارک مربوط را با رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری نگاهداری کنند.

ب ـ صاحبان مشاغلی که بر حسب این قانون مکلف به ثبت فعالیت‌های شغلی خود در دفاتر درآمد و هزینه می‌باشند. نمونه‌های دفاتر مذکور توسط‌سازمان امور مالیاتی کشور تهیه می‌گردد و در دسترس قرار می‌گیرد.

‌و بموجب تبصره دو همان ماده آیین‌نامه مربوط به روش‌های نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک و نحوه ثبت وقایع مالی و چگونگی تنظیم صورت‌های مالی نهایی براساس‌نوع فعالیت و همچنین رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری توسط سازمان امور مالیاتی کشور با کسب نظر از جامعه‌حسابداران رسمی تهیه و به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی خواهد رسید.

بنابر این :

مشمولین بند الف  باید دفاتر‌  و اسناد و مدارک مربوط را با رعایت اصول و موازین و استانداردهای پذیرفته شده حسابداری نگاهداری کنند. ولی مشمولین بند ب فقط مکلف به ثبت فعالیتهای شغلی خود در دفاتر درآمد و هزینه میباشند .

تفاوت میان مشمولین بند الف و ب باعث تفاوت تعداد و نوع دفاتری شده است که هریک حسب مورد استفاده مینمایند و رعایت اصول حسابداری  توسط مشمولین بند ب مورد نظر قانونگذار نبوده است علاوه بر این بموجب بند ۱۱ مقدمه‌ای‌ بر استانداردهای‌ حسابداری‌ از آنجا که‌ شرط‌ اولیه‌ مفید بودن‌ اطلاعات‌ ارائه‌ شده‌ در صورتهای‌ مالی‌ اهمیت‌ آنهاست‌، لذا الزامات‌ استانداردهای‌ حسابداری‌ در موارد کم‌ اهمیت‌ کاربرد ندارد.

بموجب بند ۸ همان مقدمه  در مورد موضوعاتی‌ که‌ استاندارد حسابداری‌ مربوط‌ به‌ آن‌ صادر نشده‌ است‌، صورتهای‌ مالی‌ باید برمبنای‌ یکی‌ از رویه‌های‌ متداول‌ حسابداری‌ تهیه‌ و ارائه‌ گردد که‌ با معیارهای‌ کلی‌ ارائه‌ شده‌ در مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی‌ نزدیک‌ترین‌ انطباق‌ را دارد و فراهم‌کننده‌ تصویر مطلوبی‌ از وضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ است‌. و لی در هرصورت مشمولین بند الف و ب مکلفند اسناد و مدارک مثبته کافی برای تشخیص درآمد مشمول مالیات خود نگاهداری کنند .

درآمد و هزینه

اسناد و مدارک مثبته : در حسابداری به اسناد و مدارکی که دلالت بر وقوع یک معادله یا رویداد مالی مشخص دارد اسناد و مدارک مثبته گفته می شود .

اسناد و مدارک مثبته نشان دهنده تاریخ ، مبلغ و ماهیت رویداد مالی است و باید روشن ، واضح و معتبر باشد تا قابلیت اتکا داشته باشد مانند : فاکتور فروش ، رسید بانکی ، قبض آب ، رسید صندوق

درآمد : مبلغی است که بابت ارائه خدمات به مشتریان دریافت شده و یا در آینده دریافت خواهد شد. که در دفاتر اسناد رسمی از سه بخش درآمد حق التحریر اسناد ، درآمد حق التحریر گواهی امضاء و درآمد سایر خدمات میباشد

در حسابداری درآمدها به محض ارائه خدمت به مشتری حتی اگر وجه نقد آن دریافت نشده باشد ، درآمد تحقق یافته است .

هزینه : عبارت است از مخارجی که یک موسسه برای ارائه خدمت به مشتریان و کسب درآمد متحمل می شود . و  نقدی یا غیر نقدی میباشد .

۱- هزینه نقدی : در زمان دریافت خدمت از دیگران بصورت نقدی پرداخت گردد ، در این صورت هزینه محقق شده مثل : پرداخت قبض آب

۲- هزینه غیر نقدی : خدمت دریافت و قرار است وجه آن در آینده پرداخت شود ، در این صورت هزینه به وقوع پیوسته است .

تمامی پرداخت ها هزینه به شمار نمی آید مثلاً خرید اثاثیه یا بازپرداخت بدهی ها هزینه تلقی نمی شود

کلاً ملاک ثبت هزینه ها وقوع آن ها است و در حسابداری برای ثبت رویدادهای مالی و مرتبط با درآمد و هزینه دو روش وجود دارد :

۱- مبنای نقدی : درآمد و هزینه در زمان دریافت و پرداخت شناسایی و ثبت می شود

که سود خالص عبارت است از وجوه نقد دریافتی بابت درآمدهامنهای وجوه نقد پرداختی بابت هزینه ها

۲- مبنای تعهدی : که درآمد ها به هنگام تحقق و هزینه ها در زمان وقوع شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند . (برای ثبت فعالیت های مالی موسسات انتفاعی باید از این مبنای تعهدی استفاده کرد . )

این دو روش بر مبنای دو اصل حسابداری ‌‌‌تحقق درآمد و تطابق مبتنی است .

اصل تحقق درآمد :

درآمد باید به محض ارائه خدمت به مشتری شناسایی و ثبت شود اعم از اینکه بهای آن نقداً دریافت شده باشد یا نشده باشد .

اصل تطابق :

هزینه های هر دوره مالی باید از درآمدهای همان دوره مالی که در ایجاد آنها موثر بوده کسر گردد .

هزینه های قابل قبول

وفق مواد ۱۴۷ به بعد قانون مالیاتهای مستقیم  هزینه هائی است که در حدود متعارف متکی به مدارک بوده و منحصراً مربوط به تحصیل درآمد موسسه در دوره مالی مربوط با رعایت حد نصابهای مقرر باشد  که تعدادی از آنها  بشرح ذیل میباشند :

قیمت خرید مواد مصرفی ، هزینه های استخدامی ،حقوق و دستمزد و مزایای غیرمستمر ، هزینه های بهداشتی و درمانی ، حق سنوات ، خسارت اخراج ، حق بیمه کارکنان سهم کارفرما ،کرایه محل موسسه درصورتیکه اجاری باشد ،مال الاجاره پرداختی طبق سند رسمی و در غیر اینصورت در حدود متعارف ،اجاره بهای ماشین الات و ادوات ،مخارج سوخت ،برق ، روشنائی ، آب ، مخابرات و ارتباطات

،حق الامتیاز پرداختی و حقوق و عوارض ،هزینه های مربوط به جبران خسارت وارده مربوط به فعالیت و دارائی موسسه ،هزینه های جزئی مربوط به محل موسسه که عرفاً به عهده مستاجر است ،هزینه نرم افزار مورد استفاده دفتر ،بهای ملزومات اداری و لوازمی که معمولاً ظرف یکسال از بین میرود ،مخارج تعمییر و نگاهداری لوازم ، هزینه های مربوط به حق عضویت و حق اشتراک مربوط به فعالیت موسسه