حسابداری اسلامی

. گروهی از حسابداران مسلمان معتقدند بنابه ملاحظات جهان بینی اسلامی و غربی، حسابداری سنتی که مبتنی‌بر جهان‌بینی غربی است نمی‌تواند پاسخگوی تأمین نیازهای گزارشگری مالی در کشورهای اسلامی باشد. لذا حسابداران مسلمان باید در کشورهای اسلامی تعریفی از حسابداری اسلامی ارائه کنند و با تبیین اهداف و خصوصیات حسابداری اسلامی، الزامات گزارشگری را روشن کنند.

• گزارشگری در ادبیات بر موضوعات عام و خاص مبتنی است. موضوعات عام بر پایه این بحث هاست که مفروضات جهانبینی غربی زیر بنای صورتهای مالی با جهانبینی اسلامی سازگار نیست. موضوعات خاص نیاز به سیستم گزارشگری مالی دارد که پرداخت زکات را تسهیل نماید.
• محققان بر این عقیده اند که زیربنای اقتصاد اسلامی کاملاً متفاوت از زیربنای اقتصاد غربی است. چنین استدلال شده است که اولاً،سیستم غربی بر پایه اصول حاکمیت فردی و حقوق مالکیت خصوصی استوار است، در حالی که اقتصاد اسلامی بر مبنای اصول مالکیت چندگانه است. در جامعه سرمایه داری، مالکیت عمومی تنها زمانی به رسمیت شناخته می شود که ضرورت اجتماعی وجود داشته باشد، در حالی که قانون اسلام مالکیت فردی، مالکیت دولتی و مالکیت عمومی را به دنبال این اصل که همه چیز متعلق به خداوند است و اموال در دست انسان امانتی است که باید در قبال آن پاسخگو باشد،به رسمیت میشناسد.
• ثانیاً استدلال شده است که حسابداری مرسوم بر پایه جهانبینی فلسفی، عقلانیت اقتصادی است که شامل مبانی فردگرایی، نفع شخصی، بقای شایسته ترین و حداکثرسازی سود است. در حالی که جهانبینی فلسفی اسلامی بر مبنای یگانگی خداوند و در برگیرنده اصول منافع اجتماعی، انصاف(برابری) و سود منطقی است.
• فلسفه عقلانیت اقتصادی تأکید بر بالاترین رضایت فردی با حداکثر سازی سود به عنوان معیار موفقیت عملکرد دارد. در مقابل استدلال شده است که نگرش اسلامی به موضوعات تجارت(کسب و کار) از اعتقاد دینی به خداوند ناشی می شود که سبب می گردد شرکتها در تصمیم گیری و عمل بر منافع اجتماعی متمرکز شوند، به دنبال سود مشروع باشند نه سود بیش از حد که از استثمار به دست می آید و برابری بین انسانها نیز در نظر گرفته می شود. همچنین تأکید می کند که در اقتصاد غربی، بازارها خود تنظیم هستند.
• در اقتصاد اسلامی بحث می شود که مردم در معامله و مبادله کالاها و خدمات آزادند و دولت تنها زمانی می تواند مداخله کند که یک طرف در مقابل دیگری مرتکب ظلم شود. ظلم شامل فساد و احتکار(انبار کردن به قصد سودجویی) است.
• بیشتر نیازهای خاص برای گزارشگری اسلامی شامل پرداخت زکات و ممنوعیت ربا و قرار(سفته بازی) است. هم پرداخت زکات و هم ممنوعیت ربا از اهداف اصلی اقتصاد اسلامی است که سبب می شود به جای اینکه ثروت در دست گروهی اندک جمع شود این امکان ایجاد شود که تا حد ممکن در جامعه به گردش در آید، به طوری که اختلاف بین فقیر و غنی تا حد طبیعی کاهش یابد. برای اینکه افراد خود را از گناه حرص و طمع، پاک و تزکیه نمایند، پرداخت زکات در سطح خاصی از ثروت انباشته شده ضرورت می یابد.
• محققان حسابداری اسلامی بین زکات و مالیات تمایز قائل شده اند، زیرا زکات نوعی مالیات بر ثروت انباشته یا خالص داراییهاست در حالی که مالیات نسبت به افزایش ثروت یا درامد دریافت می شود.
• نکته دوم که از اهمیت زیادی برخوردار است، ممنوعیت ربا یا بهره در اسلام است.تصریح شده است که ربا یا بهره و سود تضمین شده بدون ریسک، مانع سرمایه گذاری و اشتغال است، زیرا تمایل به انباشت ثروت در دست گروهی اندک را تقویت می کند. مطلب ذکر شده موجب توسعه موسسات اسلامی بر پایه قراردادهای مشارکت در سود و زیان شده است.بعضی از قراردادهای مشارکت در سود و زیان که در موسسات اسلامی گسترش یافته اند شامل مضاربه، مرابحه، مشارکت و اجاره به شرط تملیک است